Poradnik Przedsiębiorcy

Wygaśnięcie umowy o pracę - kiedy następuje?

Wygaśnięcie umowy o pracę to szczególna forma zakończenia współpracy, która może mieć zastosowanie w ściśle określonych warunkach. Termin wygaśnięcia umowy o pracę często jest wymiennie stosowany z rozwiązaniem umowy o pracę, co jest błędem. W niniejszym artykule przybliżymy termin wygaśnięcia umowy o pracę oraz zdarzeń, które wywołują ten rodzaj zakończenia stosunku pracy.

Wygaśnięcie umowy o pracę a rozwiązanie umowy o pracę - różnice

Umowa o pracę może zostać rozwiązana z następujących przyczyn:

  • rozwiązanie umowy za porozumieniem stron

  • w następstwie oświadczenia złożonego przez jedną ze stron, przez co rozumieć możemy rozwiązanie za wypowiedzeniem lub bez zachowania okresu wypowiedzenia

  • z upływem czasu, na jaki była zawarta

  • z dniem ukończenia pracy, dla wykonania której była zawarta.

Inaczej ma się sprawa z zakończeniem współpracy, jakim jest wygaśnięcie umowy o pracę. Wszystkie wymienione wyżej sposoby rozwiązania umowy są konsekwencją złożonego przez którąś ze stron oświadczenia. W przypadku wygaśnięcia umowy o pracę mamy do czynienia z następstwem określonego w przepisach zdarzenia, które automatycznie powoduje zakończenie umowy, bez względu na wolę stron umowy. 

Tymi zdarzeniami są w szczególności:

  • śmierć pracownika

  • śmierć pracodawcy

  • tymczasowe aresztowanie

  • niezgłoszenie się do poprzedniego pracodawcy.

Uwaga!

Przepisy regulujące wygaśnięcie umowy o pracę są przepisami bezwzględnie obowiązującymi to znaczy, że nie mogą być zmieniane czy omijane w drodze umowy.

Wygaśnięcie umowy o pracę - śmierć pracownika

Pierwszym przykładem zdarzenia powodującego wygaśnięcie umowy o pracę jest śmierć pracownika. Nie ma możliwości, żeby po śmierci pracownika inna osoba przejęła jego prawa i obowiązki wynikające ze stosunku pracy. Wynika to z charakteru, jaki ma taka umowa, mianowicie jego ściśle osobistego wymiaru, który oznacza, że pracownik nie może powierzyć wykonywania swoich obowiązków innej osobie, nawet pracownikowi tego samego zakładu. 

Jedynymi prawami, jakie przechodzą na osoby trzecie w przypadku śmierci pracownika, są prawa majątkowe, i tu prawo pracy wprowadza wyjątek w odniesieniu do prawa spadkowego, ponieważ nakazuje wypłatę świadczeń wynikających ze stosunku pracy w pierwszej kolejności osobom, które zmarły pracownik utrzymywał.

Do praw majątkowych, które mogą przejść na osoby trzecie, zaliczamy niewypłacone wynagrodzenie, premie, przyznaną lecz jeszcze niewypłaconą nagrodę bądź ekwiwalent za niewykorzystany przez zmarłego pracownika urlop.

Do obowiązków pracodawcy należy także wypłata odprawy pośmiertnej dla rodziny pracownika i rozróżniamy tu trzy warianty:

  1. jednokrotność wynagrodzenia, jeżeli zmarły pracownik był zatrudniony krócej niż 10 lat,

  2. dwukrotność wynagrodzenia, w przypadku świadczenia pracy powyżej 10 lat, nie dłużej jednak niż 15 lat,

  3. trzykrotność wynagrodzenia, jeżeli staż pracy zmarłego pracownika wynosił ponad 15 lat.

Wygaśnięcie umowy o pracę z powodu śmierci pracownika nie jest powodem do zaniechania wydania świadectwa pracy. Powinno ono być dołączone do akt osobowych pracownika i przekazane najbliższej rodzinie lub spadkobiercy pracownika.

Wygaśnięcie umowy o pracę - śmierć pracodawcy

W przypadku śmierci pracodawcy, który był osobą fizyczną, umowy o pracę zawarte z pracownikami wygasają. Wyjątkiem tu są działalności wpisane do ewidencji działalności gospodarczej, które podlegają dziedziczeniu. Spadkobiercy zmarłego pracodawcy stają się automatycznie nowymi pracodawcami, przejmując prawa i obowiązki po zmarłym pracodawcy. Pracownik takiej firmy ma dwa miesiące od śmierci pracodawcy na rozwiązanie umowy o pracę za 7-dniowym uprzedzeniem.

Śmierć pracodawcy nie wyklucza możliwości dochodzenia odszkodowania przez pracownika, któremu za tą przyczyną wygasła umowa o pracę. Odszkodowanie to przysługuje w wysokości wynagrodzenia za czas okresu wypowiedzenia, do jakiego pracownik nabył prawo.