Poradnik Przedsiębiorcy

Mały ZUS jako kolejne ułatwienie dla przedsiębiorców

Przedsiębiorcy uzyskujący niewielkie przychody mogą korzystać z nowej ulgi w opłacaniu składek ZUS, czyli tzw. małego ZUS-u. W ostatnim roku doszło do kilku zmian w zakresie przystępowania do tej ulgi oraz ustalania podstawy. W niniejszym artykule opisujemy najważniejsze informacje dotyczące ulgi „mały ZUS”!

Czym jest mały ZUS?

Mały ZUS jest ulgą oferowaną przedsiębiorcom osiągającym stosunkowo niskie przychody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Osoby, które z niej korzystają, mają prawo opłacać składki ZUS liczone od indywidualnie ustalonej podstawy. Podstawa ta natomiast jest uzależniona od wysokości dochodu, jaki osiągnął przedsiębiorca w roku ubiegłym.

Jeśli chodzi o okres korzystania z małego ZUS, to jest ograniczony do 36 miesięcy w ciągu 60 miesięcy prowadzenia działalności gospodarczej. Oznacza to, że na przykład po 3 latach ciągłego korzystania z ulgi, przez kolejne 2 lata przedsiębiorca nie może z niej skorzystać i powinien opłacać składki od dużego ZUS.

Warunki korzystania z małego ZUS-u

Z małego ZUS-u może skorzystać osoba prowadząca działalność gospodarczą, jeśli spełnia łącznie następujące warunki:

  • w poprzednim roku prowadziła działalność przez co najmniej 60 dni;
  • osiągnęła w ubiegłym roku przychód nieprzekraczający 120 tys. zł;
  • nie spełnia warunków do korzystania z preferencji w opłacaniu składek (naliczenie składek od 30% minimalnego wynagrodzenia);
  • w poprzednim roku nie łączyła zwolnienia z VAT z opłacaniem podatku w formie karty podatkowej;
  • nie świadczy w ramach działalności czynności, jakie wykonywała na podstawie umowy o pracę na rzecz byłego lub obecnego pracodawcy w bieżącym lub poprzednim roku kalendarzowym;
  • nie podlegała w poprzednim roku ubezpieczeniom z tytułu innej pozarolniczej działalności (czyli jako twórca i artysta, wspólnik spółki jawnej, komandytowej, partnerskiej, jednoosobowej spółki z o.o., akcjonariusz prostej spółki akcyjnej, prowadzący działalność w zakresie wolnego zawodu czy też prowadzący szkoły lub inne placówki oświatowe).

Przykład 1.

Pan Jan założył działalność gospodarczą 15 marca 2020 roku oraz dokonał zgłoszenia w ZUS-ie z kodem 05 40. Oznacza to, że:

  • do końca września 2020 roku korzysta z ulgi na start;
  • od października 2020 roku do końca września 2022 roku opłaca preferencyjne składki ZUS (zgłoszenie do ZUS-u z kodem 05 70).

Pan Jan w związku z przysługującym mu prawem do korzystania najpierw z ulgi „ulga na start”, a następnie z ulgi „preferencyjne składki ZUS” nie może dokonać zgłoszenia do małego ZUS-u do czasu zakończenia preferencji.

Co istotne, w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej przez część roku limit przychodu podlega proporcjonalnemu zmniejszeniu do liczby dni aktywnego prowadzenia firmy.

Przykład 2.

Pan Waldemar prowadził działalność przez 252 dni w 2020 roku. Osiągnął za ten okres przychód w wysokości 90 tys zł. Czy będzie mógł skorzystać z małego ZUS-u?

Limit przychodu dla 189 dni aktywnego prowadzenia firmy wynosi:

120 000 zł / 365 dni x 252 dni = 82 849,32 zł. 

Osiągnięty przychód jest wyższy od limitu ustalonego proporcjonalnie do liczby dni prowadzenia działalności, w związku z czym przedsiębiorcy nie przysługuje mały ZUS.

Mały ZUS – jak zgłosić się do ulgi?

Zgłoszenie do ulgi mały ZUS plus nie jest oczywiste. Wszystko zależy od tego, do jakich składek przedsiębiorca był zgłoszony w grudniu 2020 roku.

Zgłoszenie do małego ZUS-u, gdy w grudniu 2020 roku korzystało się z małego ZUS-u

Jeżeli przedsiębiorca w grudniu 2020 roku był zgłoszony do małego ZUS-u i w 2021 roku chce kontynuować tę ulgę, nie musi dokonywać przerejestrowania. Kod tytułu ubezpieczenia na uldze mały ZUS to 05 90 albo od 05 92.

Zgłoszenie do małego ZUS-u, gdy korzystanie z tej ulgi rozpoczyna się w styczniu 2021 roku

Przedsiębiorca, który w grudniu 2020 roku opłacał składki od podstawy duży ZUS lub 31 grudnia 2020 roku zakończył okres preferencji, w celu skorzystania z ulgi składki od dochodu powinien zgłosić się w ZUS-ie z odpowiednim kodem tytułu ubezpieczenia. Żeby tego dokonać, należy w pierwszej kolejności wyrejestrować się w ZUS-ie za pomocą deklaracji ZUS ZWUA z obecnym kodem tytułu ubezpieczenia, a jako kod przyczyny wyrejestrowania podać 600. Następnie przedsiębiorca musi dokonać ponownej rejestracji z wykorzystaniem formularzy ZUS ZUA/ZZA. Zgłoszenie powinno zawierać kod tytułu ubezpieczeń 05 90 lub 05 92. Termin wyrejestrowania i zgłoszenia do tej ulgi powinien być taki sam w celu zachowania ciągłości ubezpieczeniowej. Jeśli zgłoszenie następuje od 1 stycznia 2021 roku, wówczas jako data ustania/powstania obowiązku ubezpieczenia wpisuje się 1 stycznia 2021 roku. Termin rejestracji do małego ZUS-u został określony w art. 36 ust. 4b oraz ust 14a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (zwanej dalej ustawą o sus).

Art. 36 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych
„4b. Ubezpieczony, o którym mowa w art. 18c ust. 1, który rozpoczął lub wznowił prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej w styczniu danego roku kalendarzowego, dokonuje zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych w terminie do końca tego miesiąca. Jeżeli termin ten jest krótszy niż 7 dni, ubezpieczony dokonuje zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych w terminie 7 dni od daty powstania obowiązku ubezpieczenia.
[...]
14a. O zmianie w stosunku do danych wykazanych w zgłoszeniu, o którym mowa w ust. 10, dotyczącej tytułu ubezpieczenia związanego ze sposobem obliczania podstawy wymiaru składek, o którym mowa w art. 18c ust. 1, ubezpieczony zawiadamia Zakład przez złożenie zgłoszenia wyrejestrowania i ponownego zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych zawierającego prawidłowe dane w terminie:
1) do końca stycznia danego roku kalendarzowego, jeżeli zmiana w stosunku do danych wykazanych w zgłoszeniu następuje w styczniu tego roku, przy czym jeżeli termin ten jest krótszy niż 7 dni, ubezpieczony dokonuje zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych w terminie 7 dni od zaistnienia zmiany;
2) 7 dni od zaistnienia zmiany – w pozostałych przypadkach”.

Jeśli przedsiębiorca rozpoczął lub wznowił działalność w styczniu danego roku i w tym miejscu nabył też prawo do małego ZUS-u, wówczas zgłoszenie może wysłać do końca stycznia. Jeśli termin zgłoszenia jest krótszy niż 7 dni, zgłoszenia dokonuje się wówczas w terminie 7 dni. Gdy przedsiębiorca spełni warunki do przystąpienia do tej ulgi w trakcie roku (np. po zakończeniu okresu preferencji), może dokonać przerejestrowania na kod 05 90/05 92 w ciągu 7 dni od momentu zmiany obowiązku ubezpieczeniowego.

Przykład 3.

Po wznowieniu działalności 27 stycznia 2021 roku pan Bartosz chce skorzystać z ulgi mały ZUS. Dokumenty zgłoszeniowe powinien wysłać maksymalnie 3 lutego 2021 roku.

Wyliczenie podstawy składek mały ZUS plus

Przy obliczaniu podstawy składek przy małym ZUS-ie przyjmuje się kwotę dochodu osiągniętego w poprzednim roku kalendarzowym. Nie należy mylić dochodu z przychodem, którego limit pojawia się w warunkach uprawniających do skorzystania z ulgi. Dochód stanowi różnicę między przychodami a kosztami, przy czym jeśli w kosztach były ujęte składki na ubezpieczenia społeczne, to zgodnie z art. 18c ust. 4a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ich wartość należy doliczyć do dochodu. Dla osób rozliczających podatek w formie ryczałtu ewidencjonowanego czy karty podatkowej pojęcie dochodu i przychodu zostało ustalone odrębnie.

Art. 18c ust. 12 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych
„W przypadku osób, do których w poprzednim roku kalendarzowym miały zastosowanie przepisy dotyczące zryczałtowanego podatku dochodowego w formie:
1) karty podatkowej, i które nie korzystały ze zwolnienia sprzedaży od podatku od towarów i usług na podstawie art. 113 ust. 1 i 9 ustawy z 11 marca 2004 roku o podatku od towarów i usług, przez:
a) roczny przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskany w poprzednim roku kalendarzowym, o którym mowa w ust. 1, należy rozumieć wartość sprzedaży, o której mowa w art. 2 pkt 22 ustawy z 11 marca 2004 roku o podatku od towarów i usług, podlegającej opodatkowaniu tym podatkiem, bez kwoty tego podatku;
b) roczny dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskany w poprzednim roku kalendarzowym, o którym mowa w ust. 4, należy rozumieć roczny przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej, w rozumieniu lit. a, pomnożony przez współczynnik 0,5;
2) ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, przez roczny dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskany w poprzednim roku kalendarzowym, o którym mowa w ust. 4, należy rozumieć roczny przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej, o którym mowa w ust. 1, pomnożony przez współczynnik 0,5”.

Przykład 4.

Przychody z działalności gospodarczej pani Karoliny opodatkowane są ryczałtem ewidencjonowanym. W 2020 roku jej przychód wyniósł 102 528 zł. W związku z tym dochód, jaki należy przyjąć w wyliczeniu podstawy, wynosi 51 264 zł (102 528 zł x 0,5).

Podstawę składek przy uldze mały ZUS trzeba ustalić w oparciu o wzór zawarty w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych (art. 18 ust. 4):

roczny dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej
uzyskany w poprzednim roku kalendarzowym

     ____________________________________________ x 30

liczba dni kalendarzowych prowadzenia pozarolniczej
działalności gospodarczej w poprzednim roku kalendarzowym

Wynik działania należy zaokrąglić do dwóch miejsc po przecinku. W następnym kroku otrzymaną liczbę przemnaża się przez stały współczynnik 0,5. Ostateczny wynik trzeba zaokrąglić do pełnych groszy.

Jeśli chodzi o Fundusz pracy, to składka na niego powinna zostać obliczona wyłącznie w przypadku, gdy podstawa wymiaru będzie co najmniej równa minimalnemu wynagrodzeniu za pracę.

Przykład 5.

Przedsiębiorca w 2020 roku osiągnął dochód w kwocie 67 500 zł, podatek opłaca na zasadach ogólnych. Działalność prowadził przez cały rok. Podstawa małego ZUS-u będzie wyliczana następująco:

67 500 zł / 365 dni x 30 = 5547,95 zł

5547,95 zł x 0,5 = 2773,98 zł.

Podstawa naliczania składek dla przedsiębiorcy będzie wynosiła 2773,98 zł. Ryczałtowe składki ZUS w 2021 roku będą opłacane od kwoty 3155,40 zł. W tej sytuacji przedsiębiorca opłacający mały ZUS plus zaoszczędzi miesięcznie 187,99 zł. Przedstawia to poniższa tabela.

 

Mały ZUS

Duży ZUS

Podstawa skł. społecznych i FP

2773,98 zł

3155,40 zł

Skł. społeczne (z dobrowolnym chorobowym)

877,69 zł

988,37 zł

Skł. na Fundusz Pracy

0 zł

77,31 zł

Razem składki do zapłaty

877,69 zł

1065,68

Podstawa dla małego ZUS-u nie może być:

  • niższa od 30% minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w danym roku kalendarzowym – w 2021 roku 840 zł;
  • wyższa od 60% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia prognozowanego na dany rok kalendarzowy– w 2021 roku 3155,40 zł.

Jeżeli przekroczy któryś z powyższych progów, wówczas przyrównywana jest do kwoty minimalnej bądź maksymalnej.

Przykład 6.

Pani Amelia prowadziła działalność gospodarczą przez 193 dni w 2020 roku. Spełnia warunki do korzystania z małego ZUS-u od stycznia 2021 roku. Dochód na 2020 rok wyniósł 9542 zł. Podstawa wymiaru składek zostanie ustalona w następujący sposób:

9542 zł / 193 dni x 30 = 1483,21 zł

1483,21 zł x 0,5 = 741,61 zł.

Kwota 741,61 zł jest niższa od minimalnej podstawy, dlatego powinna zostać podwyższona do 840 zł i od takiej kwoty pani Amelia będzie opłacała składki w 2021 roku.

Sporządzenie deklaracji rozliczeniowych za miesiąc rozpoczęcia korzystania z małego ZUS-u

Bardzo ważne jest poprawne sporządzenie deklaracji rozliczeniowej za pierwszy miesiąc korzystania z ulgi. Powinna ona zawierać raporty DRA cz. II lub RCA cz. II, na których będą wykazane dane o przychodzie i dochodzie z poprzedniego roku, a także podana zostanie podstawa składek naliczonych według opisanego wcześniej wzoru. Dzięki nim ZUS może zweryfikować, czy podstawa wymiaru została ustalona poprawnie. Jeśli deklaracja wraz z raportem nie zostanie złożona w terminie do 10. dnia (jeśli przedsiębiorca opłaca składki wyłącznie za siebie) lub 15. dnia (jeśli przedsiębiorca zatrudnia pracowników) kolejnego miesiąca, to ZUS będzie powielał ostatnią złożoną deklarację i przez to mogą powstać zaległości w późniejszych okresach, bowiem co do zasady nowa podstawa będzie przysługiwała wyłącznie za te miesiące, w których złożono DRA cz. II lub RCA cz. II w odpowiednim terminie.

Przykład 7.

Pan Radosław przystąpił do małego ZUS-u w styczniu 2021 roku. Nie złożył jednak deklaracji DRA z raportem DRA cz. II do 10 lutego. Dokonał tego dopiero 4 marca. W związku z tym, że wcześniej pan Radosław opłacał składki od podstawy dużego ZUS-u i ostatnia deklaracja była sporządzona z wykazaniem podstawy 60% przeciętnego prognozowanego miesięcznego wynagrodzenia, to za styczeń powstała zaległość, bowiem musiał zapłacić składki od podstawy 3155,40 zł. Dopiero za luty mógł uiścić składki obniżone, ponieważ deklaracje za styczeń i luty zostały złożone 4 marca.

Mały ZUS plus w systemie wFirma.pl

Przedsiębiorca może dokonać wszystkich formalności związanych z przystąpieniem do małego ZUS-u przy użyciu systemu wFirma.pl. W tym celu powinien sporządzić ZUS ZWUA w START » ZUS » DEKLARACJE ZGŁOSZENIOWE » DODAJ DEKLARACJĘ » ZUS ZWUA.

Mały ZUS - wyrejestrowanie

Następnie przygotować ZUS ZUA w START » ZUS » DEKLARACJE ZGŁOSZENIOWE » DODAJ DEKLARACJĘ » ZUS ZUA.

Mały ZUS - zgłoszenie

Obie deklaracje można wysłać bezpośrednio z systemu do ZUS-u. Wystarczy je zaznaczyć i z górnego paska wybrać opcję WYŚLIJ/EKSPORTUJ » WYŚLIJ ZESTAW DO ZUS, a następnie po nazwaniu zestawu zlecić go do wysyłki przez pracownika wFirma.pl.

Kolejnym krokiem będzie ustalenie podstawy składek. W tym celu wystarczy przejść do USTAWIENIA » PODATKI » ZUS » OGÓLNE, gdzie w polu Schemat wybiera się z listy rozwijalnej „składki od dochodu”.

Mały ZUS - zgłoszenie

Po wybraniu powyższego schematu pojawi się dodatkowa zakładka PODSTAWA MAŁEGO ZUS. Wystarczy kliknąć DODAJ PODSTAWĘ. Po otwarciu się okna sprawdzić automatycznie zaczytane dane, które pochodzą z wpisów dodanych w systemie (o ile prowadzono księgowość w poprzednim roku kalendarzowym):

  • liczba dni działalności (z roku poprzedniego) – należy ją skorygować o ewentualne dni zawieszenia działalności,
  • przychód z 2020 roku oraz
  • dochód z 2020 roku.

Mały ZUS - naliczenie podstawy

Od tak wyliczonej podstawy zostaną naliczone składki na deklaracji rozliczeniowej DRA. Co ważne, za pierwszy miesiąc korzystania z małego ZUS-u konieczne jest wysłanie raportów DRA cz. II lub RCA cz. II, na których będą wykazane dane o przychodzie i dochodzie z poprzedniego roku. Raporty te tworzą się automatycznie w miejscu oznaczonym jako miesiąc uzyskania prawa do ulgi.

Mały ZUS daje przedsiębiorcom osiągającym niewielkie dochody szansę na obniżenie kosztów związanych z opłacaniem składek ZUS. Należy jednak pamiętać, że aby z tej ulgi skorzystać, konieczne jest spełnienie szeregu wymogów – a jeśli już jest się do niej uprawnionym, wówczas bardzo istotne będzie terminowe zgłoszenie chęci korzystania z niej w ZUS-ie.