Poradnik Przedsiębiorcy

Split payment w praktyce - wszystko, co warto wiedzieć!

Wprowadzane zmiany przepisów podatkowych mają na celu uszczelnienie systemu finansowego w Polsce. Jednym z mechanizmów umożliwiających wzmożoną kontrolę funkcjonowania systemu VAT jest wejście w życie tzw. podzielonej płatności, czyli split payment. Mechanizm podzielonej płatności obowiązuje od 1 lipca 2018 roku. W związku z tym pojawiają się wśród przedsiębiorców różnego rodzaju wątpliwości związane ze zmianami sposobu rozliczania zawieranych transakcji. Sprawdźmy, jak będzie funkcjonował split payment w praktyce!

Co to jest split payment?

Mechanizm podzielonej płatności jest jednym ze sposobów na przeciwdziałanie oszustwom podatkowym, ponieważ zapobiega przywłaszczaniu przez nieuczciwych podatników kwoty podatku VAT. Split payment to sposób dokonania płatności za fakturę z wykorzystaniem tzw. komunikatu przelewu. W związku z tym mechanizm dotyczy wyłącznie płatności dokonywanych za pomocą przelewu bankowego. Zgodnie z art. 108a ust. 2 ustawy o VAT split payment w praktyce oznacza wpływ:

  • całości lub części kwoty podatku VAT z faktury na specjalny rachunek VAT,

  • całości lub części kwoty netto z faktury na rachunek rozliczeniowy albo na rachunek w SKOK, dla którego prowadzony jest rachunek VAT lub rozliczenia jej w inny sposób np. gotówką.

Pomimo faktu, że split payment w praktyce zaczął obowiązywać od 1 lipca 2018 roku, podatnicy mogą zastosować mechanizm podzielonej płatności również do faktur otrzymanych przed 1 lipca 2018 roku (warunkiem jest jednak dokonanie zapłaty po wejściu w życie split payment).

Specjalny rachunek VAT - kwestie formalne

Projekt ustawy z dnia 15 grudnia 2017 roku o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych inny ustaw, wprowadza do ustawy - Prawo bankowe dodatkowy rozdział 3a, który w całości poświęcony jest funkcjonowaniu specjalnego rachunku VAT. Zgodnie z art. 62a ust. 3 projektu nowelizacji ustawy - Prawo bankowe, dla rachunków rozliczeniowych banki mają obowiązek założyć specjalny rachunek VAT. Przy czym jeżeli przedsiębiorca posiada kilka rachunków rozliczeniowych w jednym banku, bank otwiera jeden rachunek VAT do wszystkich rachunków rozliczeniowych. Prowadzenie osobnych rachunków VAT do każdego rachunku rozliczeniowego jest możliwe wyłącznie na wniosek posiadacza rachunku.

Banki są zobligowane do otwarcia specjalnych rachunków VAT do rachunków rozliczeniowych prowadzonych w walucie polskiej do 30 czerwca 2018 roku. Otwarcie i prowadzenie rachunku VAT nie wymaga zawarcia z posiadaczem rachunku rozliczeniowego dodatkowej umowy oraz jest wolne od opłat i prowizji za jego prowadzenie.

Mimo że podatnik jest właścicielem zarówno rachunku rozliczeniowego, jak i specjalnego rachunku VAT, posiada ograniczony dostęp do środków zgromadzonych na rachunku VAT. Kwota VAT wykazana na rachunku VAT może zostać wykorzystana jako:

  • zapłata podatku VAT kontrahentom na podstawie posiadanej faktury zakupu,
  • zwrot nienależnie otrzymanych środków na rachunek VAT,

  • zapłata podatku VAT do urzędu skarbowego,

  • transfer środków z jednego rachunku VAT na inny rachunek VAT tego samego posiadacza,

  • transfer środków z rachunku VAT na rachunek rozliczeniowy (wyłącznie po wyrażeniu zgody przez naczelnika US).

Na wniosek podatnika, naczelnik urzędu skarbowego wydaje w drodze postanowienia zgodę na przelew środków z rachunku VAT na rachunek rozliczeniowy tego samego posiadacza. Podatnik we wniosku określa kwotę, jaka ma zostać przekazana, natomiast naczelnik ma 60 dni na wydanie postanowienia.

Podatnicy nie mogą również dokonywać wpłat na rachunek VAT według własnego uznania, ponieważ zgodnie z art. 62b ust. 1 ustawy Prawo bankowe, rachunek VAT może zostać uznany środkami pochodzącymi m.in. z tytułu:

  • zapłaty podatku VAT wynikającego z faktury sprzedaży,

  • zwrotu podatku VAT z US,

  • transferu środków z innego rachunku VAT tego samego posiadacza.

 

Split payment w praktyce tzw. komunikat przelewu

 

Split payment w praktyce

W celu dokonania zapłaty z wykorzystaniem mechanizmu podzielonej płatności, przedsiębiorca wykorzystuje tzw. komunikat przelewu. Zgodnie z art. 108a ust. 3 projektu nowelizacji ustawy o VAT podatnik wskazuje w nim:

  • kwotę podatku VAT, który ma zostać w całości lub w części zapłacony z zastosowaniem split payment,

  • kwotę odpowiadającą w całości lub w części wartości brutto faktury,

  • numer faktury, której płatność dotyczy,

  • numer NIP sprzedawcy.

Tak dokonany przelew zostanie zaksięgowany na koncie rozliczeniowym dostawcy, a następnie system bankowy automatycznie dokona kolejnego przelewu wskazanej kwoty podatku VAT na rachunek VAT sprzedawcy (powiązany z rachunkiem rozliczeniowym, na który został dokonany przelew).

Na fakturach sprzedaży przedsiębiorcy nie wskazują dodatkowej pozycji, jaką jest rachunek VAT. Spowodowane jest to faktem, że przelew dokonywany jest na rachunek rozliczeniowy sprzedawcy w wartości brutto.

Przykład 1.

Pan Jan zawarł transakcję zakupu z firmą ABC. Otrzymał fakturę VAT o numerze 1/07/2018 na kwotę 123 zł brutto (w tym 23 zł VAT). Chce on dokonać zapłaty przelewem bankowym z wykorzystaniem split payment. W jaki sposób transakcja ta zostanie wykazana na rachunku bankowym?

Pan Jan dokonując przelewu, powinien wybrać opcję, jaką jest komunikat przelewu. Po uzupełnieniu danych, takich jak numer faktury oraz NIP sprzedawcy, jako kwotę podatku VAT powinien wprowadzić wartość 23 zł, a jako wartość brutto faktury kwotę 123 zł. Dzięki temu, bank obciąży rachunek VAT pana Jana kwotą 23 zł i uzna tą wartością jego rachunek rozliczeniowy, a następnie dokona przelewu kwoty brutto, czyli 123 zł na rachunek rozliczeniowy firmy ABC. Kolejno bank przeksięguje wartość podatku VAT wskazanego w komunikacie przelewu w wysokości 23 zł z rachunku rozliczeniowego ABC na jego rachunek VAT.

W sytuacji, gdy na rachunku VAT podatnik nie ma wystarczających środków na dokonanie zapłaty zgodnie z wypełnionym komunikatem przelewu, system bankowy obciąży rachunek VAT do wysokości dostępnego salda, a pozostałą wartość przelewu dokona z rachunku rozliczeniowego.

Jeżeli saldo rachunku rozliczeniowego również jest niewystarczające na dokonanie przelewu, transakcja ta nie zostanie zrealizowana przez bank.

Przykład 2.

30 czerwca 2018 r. pani Sandra dokonała zakupu towarów od firmy ABC, w związku z czym otrzymała fakturę na kwotę 2460 zł brutto (w tym 460 zł VAT). Saldo na rachunku VAT wynosi 0 zł. Czy w związku z tym pani Sandra ma możliwość dokonania zapłaty 1 lipca 2018 r. z wykorzystaniem mechanizmu podzielonej płatności?

Płatność z wykorzystaniem split payment w praktyce będzie możliwa dopiero od  1 lipca 2018 r., jednak również w odniesieniu do faktur wystawionych przed tą datą. Pani Sandra ma możliwość wykonania przelewu z wykorzystaniem komunikatu przelewu pomimo braku środków na rachunku VAT. W takiej sytuacji w całości zostanie obciążony jej rachunek rozliczeniowy. Jeżeli dokonuje ona przelewu na rachunek rozliczeniowy firmy ABC, rachunek VAT firmy ABC zostanie uznany kwotą podatku VAT wskazaną przez panią Sandrę w komunikacie przelewu.

Płatność z wykorzystaniem split payment możliwa jest wyłącznie na rachunek rozliczeniowy. W przypadku, gdy komunikat przelewu zostanie zlecony na rachunek oszczędnościowo-rozliczeniowy, tzw. ROR sprzedawcy, nie zostanie on zrealizowany przez bank, ponieważ do takiego rachunku nie jest prowadzony specjalny rachunek VAT.

 

Przykład 3.

Pani Anna dokonała zakupu od firmy XYZ. Dokonała zapłaty przelewem bankowym z wykorzystaniem mechanizmu split payment. Nie wiedziała jednak, że podany na fakturze numer rachunku bankowego nie jest rachunkiem rozliczeniowym firmy XYZ, a zwykłym ROR-em. Czy w związku z wykonaniem przelewu pani Anna może uznać transakcję jako opłaconą?

W przypadku zapłaty zobowiązania przelewem na ROR sprzedawcy, pani Anna otrzyma przelew zwrotny, ponieważ do rachunku wskazanego na fakturze nie jest prowadzony rachunek VAT. Co więcej, kwotą VAT wskazaną w komunikacie przelewu zostanie uznany rachunek VAT pani Anny, a pozostała kwota przelewu trafi na jej rachunek rozliczeniowy. W takiej sytuacji pani Anna zmuszona jest do dokonania zapłaty przy użyciu zwykłego przelewu bankowego, ponieważ nie ma możliwości skorzystania z mechanizmu podzielonej płatności.

Warto podkreślić, że przepisy podatkowe nie nakładają na przedsiębiorców prowadzących KPiR lub opodatkowanych ryczałtem bądź kartą podatkową obowiązku posiadania rachunków rozliczeniowych. W związku z tym mają oni pełne prawo do korzystania z prywatnych kont bankowych (ROR) w celu prowadzenia rozliczeń w związku z zawieranymi transakcjami.

W trakcie wypełniania komunikatu przelewu przedsiębiorcy mogą również popełnić błąd polegający na podaniu jako kwotę podatku VAT wartości brutto z faktury. Zgodnie z art. 62c ust. 10 ustawy Prawo bankowe, bank nie jest zobowiązany do weryfikacji prawidłowości wprowadzonych kwot podatku VAT oraz wartości brutto w komunikacie przelewu. W takiej sytuacji, jeżeli przedsiębiorca posiada wystarczającą ilość środków na rachunku, przelew zostanie zrealizowany zgodnie z wypełnionym komunikatem.

Przykład 4.

Pan Jan dokonał zapłaty za fakturę z wykorzystaniem split payment, wprowadzając w komunikacie przelewu wartość brutto z faktury (369 zł w tym 69 zł VAT)  jako wartość kwoty VAT. Czy taka transakcja zostanie zrealizowana, jeżeli w komunikacie wartość VAT oraz wartość brutto faktury to ta sama kwota?

Ponieważ banki nie weryfikują poprawności kwot wprowadzonych do komunikatu przelewu, transakcja zostanie zrealizowana pod warunkiem, że pan Jan posiada wystarczającą ilość środków na rachunku VAT lub rachunku rozliczeniowym. Kwota 369 zł wprowadzona jako wartość brutto zostanie przekazana na rachunek VAT sprzedawcy. W takiej sytuacji sprzedawca ma możliwość dokonania zwrotu przelanej kwoty, jednak środki trafią w całości na rachunek VAT pana Jana. Bez znaczenia pozostaje fakt, czy w momencie dokonywania przelewu posiadał on całość kwoty (369 zł) na rachunku VAT, czy były to środki pochodzące z jego rachunku rozliczeniowego.

Podsumowując, podstawową cechą split payment w praktyce jest jego dobrowolność stosowania. Żadne przepisy podatkowe nie nakładają na przedsiębiorców obowiązku dokonywania zapłaty z wykorzystaniem podzielonej płatności. Split payment obok innych narzędzi takich jak odwrotne obciążenie czy limit płatności gotówkowych ma na celu uszczelnienie systemu podatkowego w Polsce. Warto również zaznaczyć, że w gospodarce światowej mechanizm podzielonej płatności nie jest nowym rozwiązaniem, ponieważ został wprowadzony już w takich krajach jak Czechy, Grecja, Turcja czy Włochy.