Poradnik Przedsiębiorcy

Formy zatrudnienia - podobieństwa i różnice

Przedsiębiorca, który planuje zatrudnić w swojej firmie pracownika, ma do wyboru różne formy zatrudnienia, w zależności od charakteru pracy. Szczególnie na początku prowadzenia działalności ważne będą dla niego koszty zatrudnienia, jednak równie istotna jest specyfika prowadzonej działalności i charakter pracy, którą będzie wykonywał przyszły pracownik. W poniższym artykule zostały omówione różne formy zatrudnienia i różnice między nimi.

Formy zatrudnienia: Umowa o pracę

Najbardziej podstawową i powszechną formą zatrudnienia pracownika jest stosunek pracy, czyli umowa o pracę. Opiera się w głównej mierze na regulacjach prawnych ujętych w Kodeksie pracy. Jest to akt normatywny, który reguluje prawa i obowiązki stron stosunku pracy, czyli pracownika i pracodawcy. Zatrudnienie pracownika na podstawie umowy o pracę wiąże się przede wszystkim z pewnymi gwarancjami:

  • wynagrodzeniem minimalnym,

  • prawem do płatnego urlopu,

  • wynagrodzeniem chorobowego w czasie choroby,

  • uregulowanym czasem pracy,

  • szczegółowo określonym sposobem zatrudniania i zwalniania pracowników.

Stosunek pracy oznacza, że pracownik zobowiązuje się do wykonywania określonej pracy na rzecz pracodawcy, pod jego kierownictwem, w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym. Natomiast pracodawca zobowiązuje się do zatrudnienia pracownika za wynagrodzeniem.

Ważne!

Przepisy określają minimalne wynagrodzenie za pracę, które pracodawca musi wypłacić pracownikowi zatrudnionemu na cały etat. W 2018 roku kwota minimalnego wynagrodzenia wynosi 2100 zł.

Nawiązanie z pracownikiem stosunku pracy jest zdecydowanie najbardziej korzystną dla niego formą zatrudnienia. Jak już zostało wspomniane, umowa o pracę wymaga od pracodawcy zagwarantowania płacy minimalnej. Dodatkowo pracodawca ponosi również koszt opłacenia częściowych składek na ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe, wypadkowe) oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W związku z tym koszt zatrudnienia pracownika na cały etat to wynagrodzenie przynajmniej na poziomie wynagrodzenia minimalnego plus ok. 20% opłat składek społecznych.

Przykład 1.

Firma X zatrudnia Jana Kowalskiego na podstawie umowy o pracę z wynagrodzeniem minimalnym. Koszt zatrudnienia Jana Kowalskiego na cały etat w 2018 r:

Wynagrodzenie minimalne: 2100 zł

Składki społeczne:

emerytalne:  2100 x 9,76% = 204,96 zł

rentowe: 2100 x 6,50% = 136,50 zł

wypadkowe: 2100 x 1,67% = 35,07 zł

FP: 2100 x 2,45% = 51,45 zł

FGŚP:  2100 x 0,1% = 2,10 zł

RAZEM: 2100 zł + 432,81 zł = 2412,20 zł

Kodeks pracy wyróżnia 3 rodzaje umów o pracę, podzielone ze względu na czas trwania:

  • na okres próbny,

  • na czas określony,

  • na zastępstwo,

  • na czas nieokreślony.

Umowy cywilnoprawne

Równie często stosowane formy zatrudnienia to umowy cywilnoprawne. Regulowane one są przez Kodeks cywilny:

  • umowa o dzieło (art. 627-646 kc)

  • umowa zlecenie (art. 734-751 kc)

  • umowa agencyjna (art. 758-764 kc)

  • kontrakt menedżerski (stosuje się przepisy art. 734-751 kc).

Umowy cywilnoprawne cieszą się dużym powodzeniem, ponieważ charakteryzują się dużą swobodą wykonawcy w wyborze sposobu wykonania pracy, wykonawca jest niezależny od zleceniodawcy. Natomiast dla pracodawcy (zleceniodawcy) taka umowa wiąże się z niższymi kosztami oraz możliwością szybkiego rozwiązania umowy.

Jeśli chodzi o koszty zatrudnienia pracownika na podstawie umowy cywilnoprawnej, to najwyższe są one z tytułu umowy zlecenia.

Wśród umów cywilnoprawnych wyróżniamy:

Umowę zlecenie

Umowa zlecenie inaczej nazywana “umową starannego działania” podpisywana jest pomiędzy zleceniodawcą a zleceniobiorcą. Jej przedmiotem powinno być wykonanie określonej czynności prawnej. W przeciwieństwie do umowy o dzieło, przedmiotem umowy nie jest rezultat końcowy. Co ważne, umowa zlecenie nie musi być wykonywana za wynagrodzeniem, jeśli jej strony tak w niej ustalą.

Aktualnie wszystkie umowy zlecenia podlegają obowiązkowemu oskładkowaniu (składki emerytalne, rentowe, wypadkowe, zdrowotne i dobrowolne chorobowe) do momentu przekroczenia miesięcznego przychodu z wszystkich tytułów do ubezpieczenia - 2100 zł brutto (pod warunkiem, że zleceniodawca nie jest zwolniony z opłacania tych składek).

Ponadto od 2017 roku obowiązują przepisy wskazujące, że wynagrodzenie zleceniobiorcy nie może być niższe niż określona minimalna stawka godzinowa.

Ważne!

W 2018 roku minimalna stawka godzinowa na umowę zlecenie wynosi 13,70 zł.

Przykład 2.

Pan Kazimierz jest zatrudniony na podstawie tylko jednej umowy zlecenia, z wynagrodzeniem określonym minimalną stawką godzinową. W lutym przepracował 155 godzin. Koszt zatrudnienia pracownika na umowie zlecenie (z założeniem, że nie posiada on innych tytułów do ubezpieczeń, czyli nie jest zwolniony z opłacania składek) w tym przypadku wynosi:

Wynagrodzenie zasadnicze: 155 godz. x 13,70 zł = 2123,50 zł

Składki społeczne:

emerytalne 2123,50 zł x 9,76% = 207,25 zł

rentowe 2123,50 zł x 6,50% = 138,03 zł

wypadkowe 2123,50 zł x 1,67% = 35,46 zł

FP 2123,50 zł x 2,45% = 52,03 zł

FGŚP 2123,50 zł x 0,1% = 2,12 zł

RAZEM: 2123,50 zł + 434,90 = 2558,39 zł

Umowę o dzieło

Stronami umowy jest wykonawca i zamawiający. Umowa o dzieło nazywana jest inaczej umową rezultatu. Oznacza to, że przedmiotem umowy jest wykonanie konkretnego, określonego dzieła przez wykonawcę, za wynagrodzeniem wypłaconym przez zamawiającego. Wynagrodzenie minimalne nie jest określone przez przepisy.

Umowa o dzieło nie stanowi tytułu do ubezpieczeń społecznych, co znaczy, że wykonawca nie podlega ubezpieczeniom społecznym ani zdrowotnym.

Uwaga!

Jeśli umowa o dzieło zostanie podpisana z pracownikiem, z którym zamawiający ma już podpisaną umowę o pracę, to umowa o dzieło również stanowi tytuł do obowiązkowego objęcia ubezpieczeniem ZUS.

Zarówno umowę zlecenie, jak i z umowę o dzieło należy udokumentować rachunkami, na podstawie których wypłacone jest wynagrodzenie. W obu przypadkach podlega ono opodatkowaniu. Przy umowach cywilnoprawnych można stosować koszty uzyskania przychodu, które w podstawowej stawce wynoszą 20% lub 50% w przypadku, kiedy zleceniobiorca/wykonawca korzystają z praw autorskich.

Formy zatrudnienia regulowane Kodeksem cywilnym to również umowa agencyjna oraz kontrakt menedżerski.

Samozatrudnienie

Przez samozatrudnienie rozumiemy prowadzenie działalności gospodarczej przez osobę fizyczną. Polega ona na współpracy między wykonawcą (przedsiębiorcą) a zlecającym (pracodawcą). Ich wzajemną współpracę reguluje Kodeks cywilny. Przedsiębiorca prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą w porozumieniu z pracodawcą określa wynagrodzenia za wykonaną pracę, miejsce i czas pracy.

Jednak wykonawcy nie chronią żadne prawa pracownicze, takie jak wynagrodzenie minimalne, normy czasu pracy, urlop wypoczynkowy. Ponadto wszystkie obowiązki związane z prowadzeniem księgowości i ZUS-em leżą po stronie przedsiębiorcy.

Pozostałe formy zatrudnienia

Powyżej zostały opisane najczęściej stosowane formy zatrudnienia. Należy jednak pamiętać, że pracownik może również wykonywać pracę na podstawie:

  • wolontariatu

  • innych form umowy cywilnoprawnej (umowa agencyjna, kontrakt menedżerski)

  • stażu i praktyki

  • poszukiwania pracy (poszukiwanie pracy, urzędy pracy, Centra Informacji i Planowania Kariery Zawodowej, Ochotnicze Hufce Pracy, Biura Karier, Gminne Centra Informacji).