Poradnik Przedsiębiorcy

Opodatkowanie VAT budynków usługowo - mieszkalnych

Budowa i remonty budynków mieszkalnych po spełnieniu określonych warunków mogą być objęte preferencyjną ośmioprocentową stawką podatku VAT. O ile stosowanie obniżonej stawki w zakresie budynków o przeznaczeniu wyłącznie mieszkalnym, czy też wyłącznie usługowym nie jest raczej problematyczne, o tyle trudności może nastręczać opodatkowanie budynków o przeznaczeniu mieszanym tj. usługowo-mieszkalnym. W dalszej części niniejszego artykułu przybliżone zostanie opodatkowanie vat budynków usługowo - mieszkalnych m.in. w zakresie ich remontów. Zwrócimy również uwagę na nowe narzędzie dostępne dla podatników, czyli tzw. Wiążącą Informację Stawkową, która może okazać się pomocna w rozstrzygnięciu poruszonych kwestii.

Obniżona stawka VAT dla budownictwa mieszkaniowego – podstawowe informacje

Preferencyjna, ośmioprocentowa stawka VAT zgodnie z art. 41 ust. 12 ustawy o VAT, znajduje zastosowanie do:

  1. dostawy, budowy, remontu, modernizacji, termomodernizacji, przebudowy lub robót konserwacyjnych dotyczących obiektów budowlanych lub ich części zaliczonych do budownictwa objętego społecznym programem mieszkaniowym;
  2. robót konserwacyjnych dotyczących obiektów budownictwa mieszkaniowego lub ich części, z wyłączeniem lokali użytkowych i lokali mieszkalnych w budynkach niemieszkalnych sklasyfikowanych w Polskiej Klasyfikacji Obiektów Budowlanych w dziale 12 - w zakresie, w jakim wymienione roboty nie są objęte tą stawką na podstawie pkt 1.

W kolejnym ustępie przytoczonej regulacji prawnej ustawodawca wyjaśnił pojęcie budownictwa objętego społecznym programem mieszkaniowym. Należy przez to rozumieć:
„obiekty budownictwa mieszkaniowego lub ich części, z wyłączeniem lokali użytkowych, oraz lokale mieszkalne w budynkach niemieszkalnych sklasyfikowanych w Polskiej Klasyfikacji Obiektów Budowlanych w dziale 12, a także obiekty sklasyfikowane w Polskiej Klasyfikacji Obiektów Budowlanych w klasie ex 1264 – wyłącznie budynki instytucji ochrony zdrowia świadczących usługi zakwaterowania z opieką lekarską i pielęgniarską, zwłaszcza dla ludzi starszych i niepełnosprawnych”.

W związku z tym stosowanie obniżonej stawki VAT zależy zasadniczo od klasyfikacji danego obiektu.

Aby jednak zastosować preferencyjną stawkę, wyżej wymienione obiekty nie mogą przekraczać 150m2 – w przypadku lokali mieszkalnych oraz 300m2 – w przypadku domów jednorodzinnych. Jeśli chodzi o lokale lub domy o większej powierzchni, preferencyjna stawka może obejmować maksymalnie wyżej wymienione metraże, nadwyżka natomiast zostanie opodatkowana podstawową dwudziestotrzyprocentową stawką VAT.

W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że ustawa o VAT nie wskazuje wprost, jak należy opodatkować wyżej wymienione kategorie robót w kontekście budynków usługowo-mieszkalnych. Staje się to problematyczne zwłaszcza w aspekcie tzw. części wspólnych.W ustawie o VAT nie odnajdziemy wskazówek dotyczących zastosowania właściwej stawki w przypadku budynku usługowo-mieszkalnego.

Kluczowe jest prawidłowe sklasyfikowanie danego budynku

Stosowanie ośmioprocentowej stawki VAT przewidziano dla określonej grupy budynków. Ustawa o VAT posługuje się terminem budownictwa objętego społecznym programem mieszkaniowym oraz przytacza definicję tego pojęcia. W dużym skrócie – jeżeli istnieją przesłanki dla uznania, że budynek może zostać tak zaklasyfikowany, wówczas możliwe staje się stosowanie preferencyjnej stawki podatku VAT.

Klasyfikacja obiektów budowlanych znajduje się poza przepisami ustawy o VAT – w art. 2 pkt 12 zapisano jedynie, że przez obiekty budownictwa mieszkaniowego należy rozumieć budynki mieszkalne stałego zamieszkania sklasyfikowane w Polskiej Klasyfikacji Obiektów Budowlanych w dziale 11. Należy w tej sytuacji sięgnąć do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1999 r. w sprawie Polskiej Klasyfikacji Obiektów Budowlanych (PKOB). Podstawowym kryterium, które przesądza o charakterze mieszkalnym lub niemieszkalnym jest powierzchnia budynku. Zgodnie z powyższym rozporządzeniem:
„[b]udynki mieszkalne są to obiekty budowlane, których co najmniej połowa całkowitej powierzchni użytkowej jest wykorzystywana do celów mieszkalnych. W przypadkach, gdy mniej niż połowa całkowitej powierzchni użytkowej wykorzystywana jest na cele mieszkalne, budynek taki klasyfikowany jest jako niemieszkalny, zgodnie z jego przeznaczeniem”.Podstawowym kryterium pozwalającym na ocenę charakteru budynku jest jego powierzchnia. Jeżeli więcej niż połowa budynku wykorzystywana jest na cele mieszkalne, wówczas uznać można, że dany obiekt jest budynkiem mieszkalnym.Zbadanie powyższego podstawowego kryterium pozwala na stwierdzenie, czy mamy styczność z budynkiem mieszkalnym sklasyfikowanym w dziale 11 PKOB, gdzie znajdują się budynki mieszkalne jednorodzinne, budynki o dwóch mieszkaniach i wielomieszkaniowe oraz budynki zbiorowego zamieszkania, czy też z budynkiem niemieszkalnym sklasyfikowanym w dziale 12 PKOB, gdzie znajdują się m.in. hotele i budynki zakwaterowania turystycznego.

Powyższe znajduje potwierdzenie w szczególności w interpretacji indywidualnej wydanej przez Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 5 sierpnia 2019 r., sygn. 0113-kdipt1-3.4012.322.2019.1.mk, gdzie zauważono m.in., że:
„[m]ając na uwadze opis sprawy oraz powołane przepisy prawa należy stwierdzić, że skoro jak wskazał Wnioskodawca, opisane roboty budowlane będą wykonywane przez Wnioskodawcę w ramach remontu budynku sklasyfikowanego według Polskiej Klasyfikacji Obiektów Budowlanych w dziale 1130 PKOB (budynki zbiorowego zamieszkania) – stanowiących obiekty zaliczane do budownictwa objętego społecznym programem mieszkaniowym – to do tych robót (usług) zastosowanie znajdzie stawka podatku w wysokości 8%”.

Co jednak istotne, w obecnym stanie prawnym, interpretacje indywidualne w omawianej problematyce są stosunkowo mało użytecznym narzędziem, ponieważ fiskus związany jest stanem faktycznym przedstawionym przez wnioskodawcę. Oznacza to, że jeżeli wnioskodawca stwierdzi, że np. świadczy usługi remontu budynku sklasyfikowanego w dziale 11 PKOB, organ interpretacyjny jest związany tymi informacjami, a co za tym idzie – nie bada stanu faktycznego. Zupełnie inne możliwości daje podatnikom Wiążąca Informacja Stawkowa (WIS), o którą można wnioskować od 1 listopada 2019 r.

WIS a opodatkowanie VAT budynków usługowo - mieszkalnych

Od listopada 2019 r. Wiążąca Informacja Stawkowa (WIS) wydawana jest przez Dyrektora Informacji Skarbowej. Celem wprowadzenia tej instytucji jest stworzenie narzędzia, dzięki któremu uczestnicy rynku będą mogli uzyskać w drodze decyzji Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej informację o klasyfikacji towaru (wg Nomenklatury scalonej – CN) lub usługi (wg Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług – PKWiU). Podatnicy będą mogli również otrzymać decyzję w zakresie klasyfikacji wg Polskiej Klasyfikacji Obiektów Budowlanych – PKOB. Decyzja zawierająca opis towaru lub usługi oraz odpowiednią wyżej wymienioną klasyfikację ma na celu ustalenie właściwej stawki podatku VAT.Wiążąca Informacja Stawkowa stanowi pomoc dla podatników m.in. w kwestii klasyfikacji wg Polskiej Klasyfikacji Obiektów Budowlanych, dzięki czemu podatnicy zyskają możliwość prawnej ochrony w zakresie grupowania wg PKOB, a tym samym stosowania właściwej stawki VAT.Pozyskanie WIS w zakresie PKOB pozwoli uniknąć podatnikom wątpliwości dotyczących klasyfikacji danego budynku, a co za tym idzie – umożliwi ustalenie właściwej stawki VAT w zakresie budynku usługowo-mieszkalnego.

Opodatkowanie VAT budynków usługowo - mieszkalnych a treść umowy

Jednym z aspektów kluczowych dla stosowania stawki VAT wynoszącej 8% dla prac budowlanych dotyczących budynku usługowo-mieszkalnego mogą być postanowienia umowy zawartej pomiędzy stronami.

Jeżeli umowa w sposób wyraźny wyodrębnia zakresy robót w obrębie części usługowych i mieszkalnych, wówczas istnieje ryzyko, że opodatkowanie całego zlecenia stawką 8% zostanie zakwestionowane. A contrario – gdy mamy styczność z budynkiem o przeznaczeniu głównie mieszkalnym, wówczas najrozsądniej zawrzeć kompleksową umowę na jego budowę, czy remont. Brak wyodrębniania zakresu robót dla części usługowej i mieszkalnej umożliwi co do zasady zastosowanie preferencyjnej stawki dla całego zlecenia, co zostało podkreślone m.in. w interpretacji indywidualnej wydanej przez Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej dnia 27 czerwca 2017r. sygn. 0114-kdip1-1.4012.116.2017.2. Organ uznał w szczególności, że:
„[z]astosowanie prawidłowej stawki podatku uzależnione jest także od postanowień umowy na wykonanie robót budowlanych. Jeżeli przedmiotem umowy będą roboty budowlane w budynkach mieszkalnych (PKOB 11) jako całości – to należna stawka będzie 8%. Jeżeli jednak w umowie zostanie wskazane, że roboty budowlane dotyczyć będą poszczególnych części budynku, tj. powierzchni mieszkalnych i odrębnie powierzchni niemieszkalnych, wówczas w odniesieniu do usług wykonywanych w części mieszkalnej zastosowanie znajdzie 8% stawka podatku, natomiast do usług wykonywanych w części niemieszkalnej – 23% stawka podatku”.


Przedstawiając stan faktyczny, wnioskodawca wskazał, że zawarł kompleksową umowę na budowę budynku usługowo-mieszkalnego bez wyodrębniania w umowie etapów składających się na budowę odpowiednio części mieszkalnej i usługowej. Brak takiego wyodrębnienia pozwoliło na uzyskanie aprobaty fiskusa dla zastosowania wyłącznie ośmioprocentowej stawki VAT. Organ w tej samej interpretacji podsumował niniejsze rozważania w sposób następujący:
„Przenosząc powołane przepisy prawa na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że skoro przedmiotem wniosku są usługi polegające na wybudowaniu budynku jako całości sklasyfikowanego w PKOB do grupowania 11, to obniżona stawka podatku w wysokości 8% ma zastosowanie dla tej czynności. Ponadto Wnioskodawca oraz Inwestor, na rzecz którego wykonywana jest usługa są czynnymi podatnikami VAT. Tym samym, dla przedstawionej we wniosku usługi polegającej na wybudowaniu budynku mieszkalno-usługowego, należy zastosować stawkę podatku VAT w wysokości 8%, zgodnie z art. 41 ust. 2 i 12 w związku z art. 146a pkt 2 ustawy o VAT. Zatem, stanowisko Wnioskodawcy należało uznać za prawidłowe”.