Poradnik Przedsiębiorcy

Osoba współpracująca w działalności bez rejestracji

Prowadzenie firmy bez rejestracji możliwe jest od 30 kwietnia 2018 roku. Tego dnia weszła bowiem w życie Konstytucja Biznesu, której celem jest m.in. ułatwienie rozpoczęcie prowadzenia działalności w Polsce. Jak jest rozumiana osoba współpracująca w przypadku prowadzenia działalności nierejestrowanej?

Działalność bez rejestracji – kto może ją prowadzić?

Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy – Prawa przedsiębiorców „nie stanowi działalności gospodarczej działalność wykonywana przez osobę fizyczną, której przychód należny z tej działalności nie przekracza w żadnym miesiącu 50% kwoty minimalnego wynagrodzenia, o którym mowa w ustawie z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę i która w okresie ostatnich 60 miesięcy nie wykonywała działalności gospodarczej”.

Działalność bez rejestracji mogą zatem prowadzić osoby osiągające przychód nie wyższy niż 1125 zł miesięcznie. W przypadku zwiększenia płacy minimalnej zwiększa się również limit przychodów uprawniających do prowadzenia niezarejestrowanej działalności.

Ważne!
Świadczenie usług lub sprzedaż towarów w ramach działalności bez rejestracji wiąże się z wykonywaniem czynności na własny rachunek, ale nie jest równoznaczne z prowadzeniem działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów.

Osoba współpracująca w działalności niezarejestrowanej – czyli kto?

Zgodnie z art. 8 ust. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych za osobę współpracującą z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność, zleceniobiorcami oraz z osobami fizycznymi, wskazanymi w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 roku – Prawo przedsiębiorców, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4-5a, uważa się:

  • małżonka,

  • dzieci własne,

  • dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione,

  • rodziców,

  • macochę i ojczyma,

  • osoby przysposabiające,

o ile pozostają z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym i współpracują przy prowadzeniu tej działalności lub wykonywaniu umowy agencyjnej, lub umowy zlecenia.

Uwaga!
Pojęcie osoby współpracującej nie dotyczy osób, z którymi została zawarta umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego.

Zgodnie z powyższym zapisem pojęcie osoby współpracującej ma zastosowanie wyłącznie w przypadku osób prowadzących działalność gospodarczą, zleceniobiorców oraz osób korzystającymi z tzw. ulgi na start (art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 roku – Prawo przedsiębiorców). W ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych nie wyodrębniono zatem osób prowadzących niezarejstrowaną działalność, co oznacza, że w razie, gdy taka osoba korzysta z pomocy członka rodziny, nie jest zobowiązana do traktowania go jako osoby współpracującej, nawet jeżeli spełnione są pozostałe warunki zawarte w ustawie (stopień pokrewieństwa i pozostawanie z nią we wspólnym gospodarstwie domowym).

Przykład 1.

Pan Jacek pomaga swojej córce Ilonie, która udziela korepetycji z matematyki, poprzez przygotowanie materiałów do lekcji. Oboje pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym. Przychody z tytułu udzielanych korepetycji są niewielkie i nie przekraczają 1125 zł miesięcznie, dlatego firma korzysta z preferencji prowadzenia niezarejestrowanej działalności na podstawie ustawy Prawa przedsiębiorców. Czy pan Jacek powinien zostać uznany za osobę współpracującą, a pani Ilona zobowiązana jest do uiszczania za niego składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne?

Nie, pan Jacek nie jest osobą współpracującą, ponieważ definicja osoby współpracującej nie wyszczególnia osób współpracujących przy prowadzeniu działalności niezarejestrowanej. Dopiero w momencie, gdy przychody pani Ilony przekroczą limit uprawniający ją do prowadzenia działalności bez rejestracji, konieczne stanie się zgłoszenie pana Jacka do ubezpieczeń z tytułu pomocy w prowadzeniu działalności córki.

Jakie składki należy opłacać za osobę współpracującą po zarejestrowaniu działalności gospodarczej?

Przywilej prowadzenia działalności bez rejestracji ma na celu ułatwienie rozpoczęcia prowadzenia biznesu. Każdy biznes nastawiony jest na możliwie największe zyski, dlatego kwestią czasu jest konieczność rejestracji działalności gospodarczej w CEIDG.

Ważne!
Przekroczenie limitu uprawniającego do prowadzenia niezarejestrowanej działalności i brak rejestracji firmy w CEIDG, może skutkować nałożeniem kary grzywny, a nawet kary pozbawienia wolności. Dodatkowo przedsiębiorca, który nie dopełnił w terminie formalności związanych z rejestracją firmy, zobowiązany jest do uiszczenia zobowiązań wobec urzędu skarbowego i ZUS-u wraz z odsetkami za zwłokę.

Trzeba mieć na uwadze, że oficjalne rozpoczęcie prowadzenia firmy wiąże się nie tylko z opłacaniem składek do ZUS-u, zgodnie z zasadami obowiązującymi przedsiębiorców, ale również ewentualną rejestracją osób pomagających w firmie jako osób współpracujących i odprowadzania za nich odpowiednich zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Przypomnijmy, że za osobę współpracującą, zatrudnioną zarówno na podstawie umowy o pracę, jak i pomagającą nieodpłatnie w prowadzeniu firmy, składki ZUS należy uiszczać w takim samym wymiarze jak za samego przedsiębiorcę. Dodatkowo, nawet jeżeli przedsiębiorca korzysta z małego ZUS-u, to w odniesieniu do osoby współpracującej nie obowiązuje przywilej opłacania obniżonych składek do ZUS. Analogicznie przepisy działają w razie, gdy osoba prowadząca działalność objęta jest preferencją „ulgi na start”, pomimo że przedsiębiorca zwolniony jest z opłacania obowiązkowych składek na ubezpieczenia społeczne za siebie, w stosunku do osoby współpracującej musi odprowadzać pełne składki na te ubezpieczenia.

Wyjątkiem od powyższej reguły w odniesieniu do obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia w wymiarze jak za przedsiębiorcę jest zawarcie umowy zlecenie. W przypadku takiej umowy, niezależnie od stopnia pokrewieństwa zleceniobiorcy z przedsiębiorcą i ewentualnego pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym, członek rodziny traktowany jest wówczas względem ubezpieczeń ZUS tak samo, jak pozostali zleceniobiorcy. Oznacza to, że składki społeczne i zdrowotne naliczane są zgodnie z zasadami obowiązującymi umowy cywilnoprawne. Podstawą wymiaru składek dla zleceniobiorcy jest wówczas wysokość wynagrodzenia zawartego w umowie zlecenie.