Poradnik Przedsiębiorcy

Puste faktury – konsekwencje podatkowe wystawiania fikcyjnych faktur

Problem fikcyjnych faktur jest coraz poważniejszy, a co za tym idzie, przepisy karno-skarbowe coraz bardziej restrykcyjne. Puste faktury i oszustwa związane z wprowadzeniem ich do obrotu gospodarczego przybierają przeróżne formy. Czasami chodzi o zakup kilku faktur w celu zmniejszenia podatku dochodowego przedsiębiorcy, a czasami proceder z nimi związany osiąga rozmiar skomplikowanej siatki przestępczej. Może się również okazać, że przedsiębiorca wystawi fakturę na transakcje która nigdy nie doszła do skutku. Niezależnie od tego, na jaką skalę faktury te są wystawiane, każde ich użycie może nieść za sobą poważne skutki podatkowe i karne zarówno po stronie wystawcy, jak i nabywcy. Puste faktury stanowią dokumenty księgowe VAT, które nie odzwierciedlają rzeczywistego zdarzenia gospodarczego. Oznacza to, że taka faktura wykazuje dostawę towarów lub świadczenie usługi, która w rzeczywistości nigdy nie miała miejsca. Wprowadzenie do obrotu fikcyjnych faktur pociąga za sobą negatywne skutki zarówno od strony podatkowej, jak i karnej. W niniejszym artykule przedstawimy, jakie następstwa wynikają z tego procederu po stronie nabywcy, a jakie po stronie wystawcy.

Czym właściwie jest faktura VAT?

Definicję legalną faktury wskazuje art. 2 pkt 31 ustawy o podatku od towarów i usług (dalej jako ustawa o VAT). Zgodnie z nim przez fakturę rozumie się dokument w formie papierowej lub elektronicznej, zawierający dane wymagane ustawą i przepisami wydanymi na jej podstawie. Taka definicja oznacza, że każdy dokument w formie papierowej lub elektronicznej, jeżeli zawiera dane wymagane ustawą o VAT, jest przez ustawodawcę uważany za fakturę ze wszystkimi tego konsekwencjami, w szczególności związanymi z powstaniem obowiązku podatkowego. Obecnie nie ma już potrzeby podpisywania faktur przez wystawcę i nabywcę. O uznaniu dokumentu za fakturę decyduje wyłącznie jego treść.

Faktura VAT jest swoistym dokumentem księgowym, który potwierdza zawartą transakcję. Co więcej, umożliwia właściwe ujęcie owych transakcji w księgach rachunkowych. Treść faktury została unormowana w art. 106e ustawy o VAT. Aby dokument mógł zostać uznany za fakturę, powinien posiadać w swojej treści takie informacje jak:

  • dane podatnika, czyli wystawcy oraz dane nabywcy;
  • określenie przedmiotu sprzedaży;
  • datę dokonania sprzedaży;
  • cenę jednostkową bez podatku;
  • podstawę opodatkowania;
  • stawkę i kwotę podatku;
  • kwotę należności.

Przepis art. 112 ustawy o VAT nakłada na podatników obowiązek przechowywania faktur do czasu upływu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego – zasadniczo jest to okres pięciu lat. Termin liczy się od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności VAT.

Czym są „puste faktury”?

Pusta faktura, zwana także fakturą fikcyjną, w uproszczeniu to dokument księgowy zaświadczający o sprzedaży, która w rzeczywistości nigdy nie miała miejsca. Problem faktur fikcyjnych reguluje art. 108 ustawy o VAT. Przepis ten stanowi, że w sytuacji, gdy osoba prawna, jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej lub osoba fizyczna wystawi fakturę, w której wykaże kwotę podatku, jest obowiązana do jego zapłaty. Oznacza to, że zobowiązanie do zapłaty podatku z faktury powstaje nawet wówczas, gdy faktura nie odzwierciedla żadnej transakcji.

W praktyce przyjęło się, że puste faktury możemy podzielić na trzy kategorie, tj.:

  • dokumenty, którym w rzeczywistości w ogóle nie towarzyszy transakcja w nich wskazana, czyli wystawienie faktury nie ma żadnego związku z dostawą towarów bądź świadczeniem usług przez podmiot wystawiający fakturę ani żaden inny;
  • dokumenty, którym towarzyszy realna transakcja, ale usługodawcą jest inny podmiot niż ten wystawiający fakturę;
  • dokumenty wystawiane przez firmanta – chodzi o faktury dokumentujące rzeczywisty obrót towarami i usługami, ale z zatajeniem wobec nabywców prawdziwego podmiotu realizującego wskazany w fakturach obrót.

Należy mieć na uwadze również fakt, że art. 108 ustawy o VAT nie odnosi się jedynie do czynnych podatników VAT. Adresatami normy są wszystkie osoby prawne, jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej oraz osoby fizycznej, bez względu na to, czy są podatnikami, czy też nie.

Sankcje za wprowadzenie pustej faktury do obrotu zostały uregulowane zarówno w ustawie Kodeks karny skarbowy (dalej jako kks), jak i w ustawie Kodeks karny (dalej jako kk).

Zgodnie z art. 62 kks za wadliwe wystawienie faktury grozi kara grzywny do 180 stawek dziennych. Z kolei za wystawienie albo posługiwanie się fikcyjną fakturą sąd może orzec karę nawet do 720 stawek dziennych bądź roku pozbawienia wolności. Możliwe jest również nałożenie obu tych kar jednocześnie.

O wiele wyższe kary przewiduje natomiast Kodeks karny. Zgodnie z art. 270a kks kto, w celu użycia za autentyczną, podrabia lub przerabia fakturę w zakresie okoliczności faktycznych mogących mieć znaczenie dla określenia wysokości należności publicznoprawnej lub jej zwrotu albo zwrotu innej należności o charakterze podatkowym lub takiej faktury jako autentycznej używa, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. Natomiast zgodnie z art. 277a kks kto dopuszcza się przestępstwa określonego w art. 270a § 1 albo art. 271a § 1 wobec faktury lub faktur, zawierających kwotę należności ogółem, której wartość lub łączna wartość jest większa niż dziesięciokrotność kwoty określającej mienie wielkiej wartości, podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 5 albo karze 25 lat pozbawienia wolności.

Czy można uniknąć konsekwencji wystawienia pustej faktury?

Czasami zdarza się też tak, że wprowadzenie do obrotu fikcyjnej faktury nie jest związane z próbą oszustwa i wyłudzenia podatku. Może być ona wynikiem wyłącznie niedopatrzenia podatnika. W takiej sytuacji, jeżeli urząd skarbowy nie znalazł uchybienia jako pierwszy, wystawca dokumentu może:

  • anulować fakturę – jest to możliwe jedynie w przypadku, gdy dokument ten nie trafił jeszcze do nabywcy;
  • skorygować fakturę – w sytuacji, gdy nie ma już możliwości anulowania faktury, konieczne jest wystawienie faktury korygującej.

Natomiast w przypadku, gdy podatnik – nabywca faktury, odliczył podatek VAT z pustej faktury, ma możliwość skorygowania swojego błędu. W tym celu powinien dokonać zapisów w rejestrze VAT na minus w okresie, w którym odliczył nienależny mu podatek. Następnie złożyć korektę pliku JPK_V7 za ten okres oraz zapłacić różnicę w podatku wraz z odsetkami.

Puste faktury – podsumowanie

Jak wskazano w artykule, pojawienie się pustych faktur w obrocie może być wynikiem zarówno zaniedbania czy niedopatrzenia podatnika, jak i chęci obniżenia podatku dochodowego lub zarobku.

W każdym z tych przypadków wystawienie fikcyjnej faktury zawsze prowadzi do powstania obowiązku odprowadzenia wykazanego w niej podatku należnego. Dodatkowo nabywca takiej faktury, nawet nieświadomy, nie ma możliwości odliczenia podatku naliczonego. Co więcej, trzeba mieć również na uwadze, że przepisy ustawy o VAT nie wyłączają możliwości nałożenia na podatnika zarówno sankcji o charakterze podatkowym (czyli tej z art. 108 ustawy o VAT), jak i sankcji karno-skarbowych z kks oraz kk.