Poradnik Przedsiębiorcy

Rolnik ryczałtowy a rozliczenie podatku VAT

Działalność rolnicza jako działalność indywidualnego gospodarstwa rolnego jest zwolniona z obowiązku prowadzenia ksiąg rachunkowych. Wynika to z faktu, że rolnika nie obowiązują przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, o czym mówi sama ustawa w art. 2 ust. 1 pkt 1. Jednak działalność rolnicza podlega przepisom ustawy o VAT. Jak wobec tego rolnik ryczałtowy powinien rozliczać podatek VAT? Wyjaśniamy.

Kim jest rolnik ryczałtowy?

Zgodnie z definicją w ustawie o VAT jest to rolnik dokonujący dostawy produktów rolnych pochodzących z własnej działalności rolniczej lub świadczący usługi rolnicze, korzystający ze zwolnienia od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 3, z wyjątkiem rolnika obowiązanego na podstawie odrębnych przepisów do prowadzenia ksiąg rachunkowych.

W związku ze zwolnieniem z opodatkowania VAT dostawy towarów oraz świadczenia usług przez rolnika ryczałtowego nie jest on zobowiązany do rejestrowania się jako czynny podatnik VAT w urzędzie skarbowym. Status rolnika ryczałtowego wiąże się również z brakiem obowiązku wystawiania faktur za wykonywane czynności, a co za tym idzie z brakiem obowiązku prowadzenia ewidencji.

Rolnik ryczałtowy dokonujący dostawy produktów rolnych dla czynnego podatnika VAT dostaje od nabywcy fakturę VAT-RR dokumentującą transakcję. Sytuacja jest dość nietypowa, bo fakturę wystawia nabywca, a nie jak w większości przypadków sprzedawca. Na tej podstawie rolnik może ubiegać się o zwrot podatku z tytułu nabywania niektórych środków produkcji dla rolnictwa, które opodatkowane są VAT.

Kiedy rolnik ryczałtowy może przejść na VAT ogólny?

Obecnie rolnik sam decyduje o rezygnacji z ryczałtowego rozliczenia VAT, a tym samym przejścia na zasady ogólne. Może dokonać tego w trakcie trwania roku podatkowego rejestrując się w urzędzie skarbowym jako czynny podatnik VAT. W tym celu składa zgłoszenie rejestracyjne VAT-R przed rozpoczęciem miesiąca, w którym ma nastąpić rezygnacja. Od momentu rejestracji rolnik staje się czynnym podatnikiem VAT.

Konsekwencje rozliczania VAT przez rolnika według zasad ogólnych

Od momentu rejestracji jako czynny podatnik VAT rolnik traci prawo do żądania od nabywcy faktur VAT-RR. Nie może się on też ubiegać o zwrot VAT z tytułu dostawy produktów rolnych na rzecz nabywców będących czynnymi podatnikami VAT.

W zamian za to natomiast rolnik - czynny podatnik VAT - będzie zobowiązany do:

  • wystawiania faktur za sprzedaż towarów i usług z naliczonym podatkiem należnym;
  • prowadzenia ewidencji sprzedaży oraz zakupów VAT;
  • składania okresowych deklaracji podatkowych VAT w urzędzie skarbowym;
  • odprowadzania podatku należnego, jeżeli taki wykaże rozliczenie za dany miesiąc.

Natomiast prawa, jakie nabędzie rolnik po uzyskaniu statutu czynnego podatnika VAT, to możliwość pomniejszania podatku należnego o podatek naliczony uwzględniony przy zakupie towarów lub usług. Oznacza to, że rolnik będzie mógł odliczyć VAT naliczony na podstawie faktur VAT dokumentujących zakupy przez niego dokonane. Podstawą rozliczeń będą posiadane faktury VAT oraz prowadzona zgodnie z nimi Ewidencja zakupów VAT.

Deklaracja VAT rolnika

W deklaracji VAT wykazuje się zarówno sprzedaż jak i zakup towarów lub usług. Kwoty w deklaracji przyporządkowane są do odpowiednich stawek VAT. W przypadku rolników często wykorzystywanymi stawkami są 5% i 8%, a rzadziej standardowa stawka 23%.

Wykazywana w deklaracji kwota należnego podatku wynikająca ze sprzedaży towarów i usług pomniejszona o kwotę podatku naliczonego przy zakupach dokonywanych przez rolnika daje w konsekwencji wynik rozliczenia VAT za dany okres. Jeżeli:

  • VAT należny (sprzedaż) > VAT naliczony (zakup) → podatek do odprowadzenia w US
  • VAT należny (sprzedaż) < VAT naliczony (zakup) → podatek do zwrotu, nadpłata w US

Nadwyżka podatku przechodzi na okres następny bądź na wniosek rolnika jest wypłacana.

W deklaracji za dany okres rozliczeniowy rolnik wykazuje całą sprzedaż mającą miejsce w danym okresie oraz otrzymane zaliczki z rozliczanego miesiąca lub kwartału. Natomiast wykazywanie podatku naliczonego od zakupów można wykazywać w deklaracji za okres wystawiania faktury lub w dwóch kolejnych okresach rozliczeniowych.

Czy można być jednocześnie rolnikiem ryczałtowym i prowadzić działalność na zasadach ogólnych VAT?

Odpowiedzi są dwie:

Nie, jeżeli działalność gospodarcza będzie podlegała pod pojęcie działalności rolniczej, przez którą zgodnie z art. 2 ust 15 ustawy o VAT rozumie się:
produkcję roślinną i zwierzęcą, w tym również produkcję materiału siewnego, szkółkarskiego, hodowlanego oraz reprodukcyjnego, produkcję warzywniczą, gruntową, szklarniową i pod folią, produkcję roślin ozdobnych, grzybów uprawnych i sadowniczą, chów, hodowlę i produkcję materiału zarodowego zwierząt, ptactwa i owadów użytkowych, produkcję zwierzęcą typu przemysłowego lub fermowego oraz chów i hodowlę ryb i innych organizmów żyjących w wodzie, a także uprawy w szklarniach i ogrzewanych tunelach foliowych, uprawy grzybów i ich grzybni, uprawy roślin "in vitro", fermową hodowlę i chów drobiu rzeźnego i nieśnego, wylęgarnie drobiu, hodowlę i chów zwierząt futerkowych i laboratoryjnych, chów i hodowlę dżdżownic, entomofagów i jedwabników, prowadzenie pasiek oraz chów i hodowlę innych zwierząt poza gospodarstwem rolnym oraz sprzedaż produktów gospodarki leśnej i łowieckiej, z wyjątkiem drewna okrągłego z drzew tropikalnych (PKWiU 02.20.13.0) oraz bambusa (PKWiU ex 01.29.30.0), a także świadczenie usług rolniczych

Zatem, jeżeli rolnik ryczałtowy chciałby również wykonywać działalność opodatkowaną na zasadach ogólnych w zakresie np. orania pola to byłoby to niegodne z przepisami podatkowymi. Wówczas w ramach wykonywania czynności jako rolnik ryczałtowy musiałby się zrzec z przywilejów ryczałtowych na rzecz zasad ogólnych rozliczania VAT.

Tak, w przypadku prowadzenia przez rolnika ryczałtowego, korzystającego ze zwolnienia określonego w art. 43 ust. 1 pkt 3 także działalności innej niż działalność rolnicza do wartości sprzedaży (limit sprzedaży opodatkowanej netto 200 000 zł w poprzednim roku podatkowym lub 200 000 zł liczone w proporcji do okresu prowadzonej działalności), dokonywanej przez tego podatnika nie wlicza się sprzedaży produktów rolnych pochodzących z prowadzonej przez niego działalności rolniczej.

Czyli gdy rolnik ryczałtowy prowadzi również działalność gospodarczą ale nie będącą działalnością rolniczą np. warsztat samochodowy to może pozostać rolnikiem ryczałtowym prowadzącym dodatkowo działalność gospodarczą opodatkowaną VAT na zasadach ogólnych.