Poradnik Przedsiębiorcy

Renta socjalna - kto może się o nią starać?

Renta socjalna jest świadczeniem przysługującym w związku z niezdolnością do pracy i jest wypłacana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Renta ma na celu zabezpieczenie bytowe, kompensując brak możliwości nabycia uprawnień do świadczeń z systemu ubezpieczeń społecznych ze względu na całkowitą niezdolność do pracy, która nastąpiła przed podjęciem pracy. Renta socjalna może być przyznana na stałe lub podczas okresowej niezdolności do pracy.

Osoby uprawnione do renty socjalnej

Renta socjalna przysługuje osobie, która jest pełnoletnia oraz całkowicie niezdolna do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało:

  • przed ukończeniem 18. roku życia (za osobę pełnoletnią uważa się też kobietę, która zawarła związek małżeński po ukończeniu 16 lat, a nie ukończyła 18. roku życia) lub

  • w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej - przed ukończeniem 25. roku życia lub

  • w trakcie studiów doktoranckich lub aspirantury naukowej.

Ustalenia dotyczące całkowitej niezdolności do pracy i przewidywanego okresu jej trwania dokonuje lekarz orzecznik ZUS lub powołana do tego celu komisja lekarska. Zgodnie z Ustawą o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych za osobę całkowicie niezdolną do pracy uważa się kogoś, kto utracił zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Nie jest istotne, kiedy powstała całkowita niezdolność do pracy, lecz to, aby niezdolność była skutkiem naruszenia sprawności organizmu, powstałego we wskazanych okresach.

Podstawę przyznania renty socjalnej stanowi także:

  • orzeczenie o stopniu niepełnosprawności,

  • orzeczenie komisji lekarskiej do spraw inwalidztwa i zatrudnienia o zaliczeniu do I lub II grupy inwalidów oraz

  • orzeczenie lekarza orzecznika, wydane przed dniem 1 października 2003 r., uprawniające do renty socjalnej na podstawie ustawy o pomocy społecznej.

Uprawnienia, które decydują o utracie prawa do renty socjalnej

Osoba ubiegająca się o rentę socjalną mimo spełnienia powyższych warunków nie otrzyma jej, jeżeli jest uprawniona do:

  • emerytury,

  • uposażenia w stanie spoczynku,

  • renty z tytułu niezdolności do pracy,

  • zasiłku przedemerytalnego,

  • świadczenia przedemerytalnego,

  • nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego,

  • renty inwalidzkiej lub

  • pobierającej świadczenie o charakterze rentowym z instytucji zagranicznych,

  • renty strukturalnej,

  • lub jest właścicielem, współwłaścicielem, posiadaczem nieruchomości rolnej o powierzchni użytków rolnych przekraczających 5 hektarów przeliczeniowych.

Renta socjalna a miejsce zamieszkania

Renta socjalna to świadczenie, którego przyznanie uzależnia się od miejsca zamieszkania osoby uprawnionej na terytorium Polski. Prawo do renty socjalnej przysługuje:

  • osobom posiadającym obywatelstwo polskie, zamieszkującym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,

  • cudzoziemcom zamieszkującym i przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie:

    • zezwolenia na osiedlenie się,

    • zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Wspólnot Europejskich,

    • zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony udzielonego w związku z zamierzonym wykonywaniem pracy lub prowadzeniem działalności gospodarczej, podjęciem lub kontynuowaniem studiów albo szkolenia zawodowego lub innymi okolicznościami uzasadniającymi ich zamieszkanie na terytorium Polski,

    • zgody na pobyt tolerowany,

    • w związku z uzyskaniem w Polsce statusu uchodźcy,

  • są obywatelami państw członkowskich Unii Europejskiej lub państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu przebywającym na terytorium Polski i posiadają zezwolenie na pobyt, jeżeli umowy międzynarodowe nie stanowią inaczej.

Co ważne, renta socjalna przysługuje również osobom posiadającym obywatelstwo polskie, które przebywają czasowo za granicą. W czerwcu 2013 roku Trybunał Konstytucyjny zakwestionował uzależnienie przyznania renty socjalnej od wymogu przebywania na terytorium Polski. Według zakwestionowanego przepisu osoba wyjeżdżająca z kraju, bez względu na cel wyjazdu, traciła uprawnienie do pobierania renty socjalnej.

Wysokość renty socjalnej

Renta socjalna przyznawana jest w stałej wysokości, która wynosi 84% kwoty najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Renta podlega waloryzacji.

Gdy osoba ubiegająca się o rentę socjalną jest jednocześnie uprawniona do renty rodzinnej, której wysokość nie przekracza 200% kwoty najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, przysługuje prawo do obydwu tych świadczeń.

Renta socjalna podlega opodatkowaniem podatkiem dochodowym od osób fizycznych. W związku z tym od kwoty renty pobierana jest zaliczka na ten podatek, a także potrącana zostaje składka na ubezpieczenie zdrowotne.

Od 1 marca 2017 roku wysokość renty przyznanej po raz pierwszy - 84% kwoty najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy to 840 zł.

Zawieszenie prawa do renty socjalnej

Renta socjalna zostaje zawieszona za miesiąc, w którym osoba uprawniona osiągnęła przychód w łącznej kwocie przekraczającej 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy ostatnio ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego dla celów emerytalnych. 

Prawo do renty socjalnej zostaje zawieszone w przypadku osiągania przychodu z tytułu działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, czyli z tytułu podjęcia zatrudnienia, służby lub innej pracy zarobkowej lub rozpoczęcie prowadzenia działalności gospodarczej. W przypadku prowadzenia działalności gospodarczej jako przychód traktowana jest zadeklarowana kwota podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne.

Za przychód uznaje się również kwoty:

  • otrzymanych zasiłków,

  • z tytułu najmu, podnajmu, dzierżawy, poddzierżawy lub innych umów o podobnym charakterze, opodatkowanych na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne.

Uzyskiwanie przychodów z powyższych tytułów powoduje zawieszenie prawa do renty socjalnej.