Wnoszona w urzędzie skarbowym kaucja gwarancyjna chroniła nabywcę przed odpowiedzialnością solidarną za zaległości podatkowe sprzedawcy. Korzystali z niej sprzedawcy tzw. towarów wrażliwych, m.in. wyrobów stalowych, paliw, dysków twardych HDD i SSD, kaset z tonerem do drukarek czy oprogramowania na dyskach SSD. Od 1 listopada 2019 r. kaucja gwarancyjna nie istnieje – jej rolę przejął mechanizm podzielonej płatności. Jak działała kaucja, co ją zastąpiło i co zmieni się od 2027 r.? Odpowiadamy w artykule.
Kaucja gwarancyjna – zmiany w funkcjonowaniu od listopada 2019
W ocenie ustawodawcy instytucja kaucji gwarancyjnej nie spełniała prawidłowo swojej zabezpieczającej roli. Utworzona została z myślą o uczciwych podatnikach, a w praktyce korzystały z niej również podmioty dopuszczające się oszustw podatkowych. Innymi słowy, z jej pomocą tego rodzaju firmy mogły uwiarygodnić swój status uczciwego podatnika.
W konsekwencji ustawodawca 1 listopada 2019 r. uchylił art. 105a ust. 3 pkt 3 i 4 oraz 105b–105d ustawy o VAT, dzięki którym kaucja gwarancyjna funkcjonowała, a także załącznik nr 13 z wykazem towarów wrażliwych. Od tego dnia odpowiedzialność solidarna nabywcy obejmuje towary wymienione w załączniku nr 15 do ustawy o VAT, jeżeli nabycie udokumentowano fakturą na kwotę należności ogółem nieprzekraczającą 15 000 zł. Przy fakturach powyżej tej kwoty stosuje się obowiązkowy mechanizm podzielonej płatności, a odpowiedzialność solidarna nie ma zastosowania. To, czy nabywca wiedział lub mógł wiedzieć o nierzetelności sprzedawcy, organ podatkowy ustala w toku czynności dowodowych, np. kontroli podatkowej.
Przykład 1.
Pan Stanisław prowadzi działalność fotograficzną. 2 lutego 2026 roku zakupił kamery cyfrowe (towar z załącznika nr 15 do ustawy o VAT) na fakturę VAT o wartości 10 000 zł brutto, a więc poniżej progu 15 000 zł, od którego mechanizm podzielonej płatności jest obowiązkowy. Sprzedawca, który dokonywał dostawy kamer, znacznie obniżył ich cenę w stosunku do wartości rynkowej, co wydało się panu Stanisławowi podejrzane. W związku z tym postanowił dokonać zapłaty w split payment.
Dzięki zapłacie z wykorzystaniem mechanizmu podzielonej płatności, jeśli sprzedawca nie ureguluje podatku VAT od tej sprzedaży do urzędu skarbowego, pan Stanisław nie poniesie odpowiedzialności solidarnej za zaległość podatkową sprzedawcy. Wynika to z art. 105a ust. 3 pkt 6 ustawy o VAT, który wyłącza odpowiedzialność solidarną przy nabyciu towarów opłaconych z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności.
W jaki sposób funkcjonowała kaucja gwarancyjna przed zmianą przepisów?
Poniżej omawiamy regulacje dotyczące kaucji gwarancyjnej obowiązujące do 31 października 2019 r. – kogo kaucja dotyczyła, ile wynosiła i kiedy podatnik tracił związaną z nią ochronę.
Kogo dotyczyła kaucja gwarancyjna?
Do końca października 2019 roku, zgodnie z art. 105b ust. 1 ustawy o VAT (aktualnie uchylonym), podatnik dokonujący dostawy towarów wrażliwych wymienionych w załączniku nr 13 ustawy o VAT mógł wnieść w urzędzie skarbowym kaucję gwarancyjną. Stanowiła ona zabezpieczenie zapłaty podatku wraz z odsetkami za zwłokę, pod warunkiem spełnienia łącznie następujących przesłanek:
podatnik nie posiadał zaległości w podatkach stanowiących dochód budżetu państwa;
podatnik nie był w trakcie postępowania restrukturyzacyjnego, postępowania upadłościowego ani w trakcie likwidacji;
podatnik posiadał koncesje wymagane w wykonywaniu działalności gospodarczej w przypadku dostawy:
benzyn silnikowych, olejów napędowych oraz gazów przeznaczonych do napędu silników spalinowych;
olejów opałowych oraz olejów smarowych;
podatnik upoważnił bank mający siedzibę na terytorium kraju albo spółdzielczą kasę oszczędnościowo–kredytową, której był członkiem, prowadzące rachunek wskazany w zgłoszeniu identyfikacyjnym, na który dokonywana była zapłata z tytułu dostawy tych towarów, do przekazywania organom podatkowym lub organom kontroli skarbowej informacji o wszystkich transakcjach dokonywanych na tym rachunku.
Podatnik nieposiadający zaległości podatkowych wraz ze złożeniem kaucji gwarancyjnej składał wniosek w sprawie przyjęcia kaucji gwarancyjnej oraz upoważnienie dla urzędu skarbowego o udzielenie informacji odnośnie do wszystkich dokonywanych transakcji na rachunku bankowym.
Wzór wniosku określało rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 5 czerwca 2015 r. w sprawie wzoru wniosku w sprawie kaucji gwarancyjnej. Określone zostały następujące wzory wniosków w sprawie:
kaucji gwarancyjnej – VAT-28,
przyjęcia kaucji gwarancyjnej – VAT-28/A,
przedłużenia terminu ważności kaucji gwarancyjnej – VAT-28/B,
podwyższenia wysokości kaucji gwarancyjnej – VAT-28/C,
zwrotu kaucji gwarancyjnej – VAT-28/D.
Ponadto w sytuacji cofnięcia upoważnienia przez dostawcę towarów wrażliwych, bank albo spółdzielcza kasa oszczędnościowo–kredytowa byli obowiązani do zawiadomienia o tym naczelnika urzędu skarbowego właściwego dla tego podmiotu najpóźniej do następnego dnia roboczego od dnia otrzymania oświadczenia o cofnięciu upoważnienia.
- depozyt pieniężny złożony na wyodrębniony rachunek urzędu skarbowego;
- gwarancja bankowa lub ubezpieczeniowa;
- pisemne nieodwołalne upoważnienie organu podatkowego, potwierdzone przez bank lub spółdzielczą kasę oszczędnościowo–kredytową, do wyłącznego dysponowania, do wysokości składanej kaucji gwarancyjnej, środkami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunku prowadzonym w tym banku lub w tej kasie.
Ile wynosiła kaucja gwarancyjna?
Wysokość kaucji gwarancyjnej odpowiadała co najmniej jednej piątej kwoty podatku należnego od przewidywanej przez sprzedawcę towarów wrażliwych w danym miesiącu wartości sprzedaży tych towarów. Równocześnie kaucja gwarancyjna nie mogła wynosić mniej niż:
200 000 zł – w przypadku dostawy towarów takich jak:
wyroby stalowe (rury przewodowe, tkaniny, kraty, płyty, pręty, kątowniki, ogrodzenia z drutu z żeliwa, stali, miedzi, siatka rozciągana z żeliwa i inne);
oleje i tłuszcze zwierzęce i roślinne – wyłącznie olej z rzepaku;
dyski twarde HDD, SSD, aparaty fotograficzne i kamery cyfrowe, części i akcesoria do fotokopiarek;
pakiety oprogramowania systemów operacyjnych i pozostałego oprogramowania użytkowego – wyłącznie dyski SSD;
pozostałe filmy i nagrania wideo na dyskach, taśmach magnetycznych i im podobnych nośnikach – wyłącznie dyski SSD;
atrament do pisania, tusz kreślarski i pozostałe atramenty i tusze (do maszyn do automatycznego przetwarzania danych);
płyty, arkusze, folie, taśmy i pasy z tworzyw sztucznych, niewzmocnionych, nielaminowanych ani niepołączonych z innymi materiałami – wyłącznie folia typu stretch;
1 000 000 zł – w przypadku dostawy towarów takich jak:
benzyny silnikowe, oleje napędowe oraz gazy przeznaczone do napędu silników spalinowych;
oleje opałowe i smarowe.
Nabywca był w pełni chroniony przed odpowiedzialnością solidarną, jeżeli sprzedawca figurował w wykazie, a jego kaucja odpowiadała co najmniej jednej piątej podatku należnego od dostaw na rzecz tego nabywcy albo wynosiła co najmniej 3 000 000 zł, a w przypadku paliw – 10 000 000 zł.
Jak przebiegało wykreślenie podmiotu z wykazu podmiotów dokonujących dostawy towarów wrażliwych?
W myśl art. 105c ustawy o VAT (aktualnie uchylonego) naczelnik urzędu skarbowego usuwał podmiot z wykazu podmiotów dokonujących dostawy towarów wrażliwych w szczególności wtedy, gdy:
sprzedawca towarów wrażliwych znajdował się w trakcie postępowania restrukturyzacyjnego w rozumieniu Ustawy z dnia 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne, postępowania upadłościowego lub w trakcie likwidacji,
wycofano upoważnienie bankowe organom podatkowym uprawniające je do otrzymywania informacji o wszystkich transakcjach na danym rachunku bankowym,
sprzedawcy towarów wrażliwych cofnięto koncesję na ich sprzedaż lub ta koncesja wygasła,
sprzedawca został wykreślony z rejestru jako podatnik VAT czynny,
- wysokość złożonej kaucji gwarancyjnej okazała się niewystarczająca w stosunku do wymaganej.
Reasumując, podatnikowi nie pomoże już kaucja gwarancyjna. Chcąc zatem uzyskać ochronę przed solidarną odpowiedzialnością, należałoby korzystać z mechanizmu podzielonej płatności. Od 1 stycznia 2027 r. odpowiedzialność solidarna obejmie również nabywców usług wymienionych w nowym załączniku nr 16 do ustawy o VAT, m.in. usług doradczych, księgowych i reklamowych – jeżeli faktura opiewa na co najmniej 15 000 zł albo łączna wartość netto usług nabytych od jednego usługodawcy w danym miesiącu przekroczy 50 000 zł. Także w tym przypadku zapłata z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności będzie wyłączać odpowiedzialność solidarną.
Polecamy:
