Potrącenia niealimentacyjne z innych świadczeń niż wynagrodzenie za pracę

Nasz ekspert:
Artykuły autora

Wielkość tekstu:

Zasady dokonywania potrąceń z wynagrodzenia za pracę uregulowano w prawie pracy. Wspomniane zapisy dość szczegółowo określają postępowanie w tym zakresie, odsyłając jednocześnie do Ustawy z dnia 17 listopada 1964 roku – Kodeks postępowania cywilnego (dalej jako „kpc”) oraz przepisów o egzekucji administracyjnej świadczeń pieniężnych w sprawach nieunormowanych w Ustawie z dnia 26 czerwca 1974 roku – Kodeks pracy, dalej określanej mianem „kp”. W przypadku niektórych należności niestanowiących wynagrodzenia brak jest odnośnych norm prawnych. Jak zatem postąpić, kiedy potrącenia niealimentacyjne mają zostać zrealizowane z innego składnika płacowego niż wynagrodzenie – o tym w poniższym artykule.

Potrącenia niealimentacyjne – informacje ogólne

Postępowanie dotyczące potrąceń z wynagrodzenia regulują przepisy kp.

Potrącenia niealimentacyjne dotyczą wszelkich należności, do których zapłaty obowiązany jest pracownik, z wyłączeniem sum egzekwowanych na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych (świadczenia te mają pierwszeństwo w egzekucji, ponadto obowiązują tutaj „ostrzejsze” kryteria, jeśli chodzi o kwotę, do jakiej można dokonać potrącenia).

Zgodnie z art. 87 § 1 pkt 2-4 kp z wynagrodzenia za pracę – po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne, zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz wpłat dokonywanych do pracowniczego planu kapitałowego (PPK), w rozumieniu ustawy z dnia 4 października 2018 roku o pracowniczych planach kapitałowych, jeżeli pracownik nie zrezygnował z ich dokonywania – podlegają potrąceniu tylko następujące należności:

  • sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne,
  • zaliczki pieniężne udzielone pracownikowi,
  • kary pieniężne przewidziane w art. 108 kp.

Art. 87 § 3 pkt 2 kp

W razie egzekucji innych należności niż alimentacyjne lub potrącania zaliczek pieniężnych potrącenia mogą być dokonywane do wysokości połowy wynagrodzenia.

Potrącenia na pokrycie należności innych niż alimentacyjne oraz zaliczek pieniężnych udzielonych pracownikowi nie mogą w sumie przekraczać połowy wynagrodzenia, a łącznie z potrąceniami alimentacyjnymi – ⅗ wynagrodzenia. Niezależnie od tych potrąceń kary pieniężne potrąca się w granicach określonych w art. 108 kp.

Limitem obowiązującym przy potrąceniach jest kwota wolna, czyli wysokość wynagrodzenia, jaką należy pozostawić pracownikowi. W odniesieniu do potrąceń niealimentacyjnych zastosowanie znajduje art. 87(1) § 1 kp.

Wolna od potrąceń jest kwota wynagrodzenia za pracę w wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę przysługującego pracownikom zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy, po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne, zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz wpłat dokonywanych do PPK, jeżeli pracownik nie zrezygnował z ich dokonywania – przy potrącaniu sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne.

Ponadto wolną od potrąceń jest kwota:

  • 75% minimalnego wynagrodzenia – przy potrącaniu zaliczek pieniężnych udzielanych pracownikowi,
  • 90% minimalnego wynagrodzenia – w przypadku potrąceń z tytułu kar pieniężnych przewidzianych w art. 108 kp.

Kwoty te ulegają proporcjonalnemu zmniejszeniu w stosunku do osób zatrudnionych na część etatu.

Odprawy pracownicze

Jak już wspomnieliśmy, przepisy kp odnoszą się wyłącznie do wynagrodzenia za pracę, co zatem z innymi należnościami przysługującymi pracownikom w ramach stosunku pracy?

Jak często bywa w takich przypadkach, odpowiedzi należy szukać w orzecznictwie Sądu Najwyższego (SN). W jednym z wyroków sędziowie SN wypowiedzieli się na temat potrąceń z odprawy emerytalnej.

Wyrok SN z dnia 17 lutego 2004 roku, sygn. akt I PK 217/03, OSNP z 2004 roku Nr 24, poz. 419

Odprawa emerytalna (art. 92(1) kp) podlega ochronie przed potrąceniami jak wynagrodzenie za pracę.

Oznacza to więc konieczność stosowania tych samych zasad, jakie obowiązują przy dokonywaniu potrąceń z wynagrodzenia za pracę.

W analogiczny sposób należy potraktować odprawę uzyskaną przez pracownika w związku ze zwolnieniami z pracy z przyczyn leżących po stronie pracodawcy – wspomniana odprawa korzysta z takiej samej ochrony przed potrąceniami jak pensja pracownika. W uzasadnieniu do wyroku SN z dnia 14 listopada 1996 roku (sygn. akt I PKN 3/96, OSNAPiUS z 1997 roku Nr 11, poz. 193) sędziowie uznali, że takie podejście umotywowane jest podobieństwem funkcji oraz charakteru wynagrodzenia i odprawy (świadczenia pieniężne wynikające ze stosunku pracy zapewniające pracownikowi środki na utrzymanie i zaspokojenie innych potrzeb).

Nagroda jubileuszowa

W odniesieniu do nagrody jubileuszowej sytuacja jest identyczna, jak w przypadku odprawy emerytalnej. W przywołanym już wyżej wyroku SN z dnia 17 lutego 2004 roku (I PK 217/03, OSNP 2004/24/419) skład orzekający uznał, że nagroda jubileuszowa podlega ochronie przed potrąceniami (art. 87 kp) jak wynagrodzenie za pracę. Powyższe stanowisko jest zresztą kontynuacją wcześniejszego orzecznictwa, np. w wyroku SN z dnia 25 listopada 1982 roku stwierdzono, że nagroda jubileuszowa jest elementem wynagrodzenia za pracę, a pracodawca nie może dokonywać, bez zgody pracownika, potrąceń z należnej mu nagrody jubileuszowej (I PRN 118/82, OSNCP 1983/7/102).

Ekwiwalent urlopowy

W kwestii ekwiwalentu pieniężnego przysługującego pracownikowi w związku z brakiem możliwości wykorzystania urlopu wypoczynkowego w naturze mamy do czynienia z kolejnym podobieństwem do odpraw i nagrody jubileuszowej, jeśli chodzi o problematykę potrąceń. Orzecznictwo SN w tej materii należy uznać za ugruntowane.

I PR 43/80, OSNCP 1980 roku Nr 12, poz. 248

Jak wynika z wyroku SN z dnia 11 czerwca 1980 roku, ochronie takiej jak wynagrodzenie za pracę podlegają również inne świadczenia, w tym wynagrodzenie za czas urlopu i, będący surogatem urlopu, ekwiwalent pieniężny należny pracownikowi za niewykorzystany urlop wypoczynkowy.

Potwierdzeniem takiego stanowiska jest znacznie późniejszy wyrok SN z dnia 29 stycznia 2007 roku, w którym skład orzekający uznał, że z ekwiwalentu urlopowego nie można potrącać bez pisemnej zgody wyrażonej przez pracownika innych należności niż wyszczególnione w art. 87 § 1 kp (II PK 181/06).

Inne należności

Jeśli mówimy o innych należnościach, które może otrzymać uprawniona osoba, to warto sięgnąć do przepisów kpc. Zgodnie z zapisami kpc – art. 87 i art. 87(1) kp, a więc przepisy dotyczące potrąceń z wynagrodzenia za pracę i kwoty wolnej od potrąceń, stosuje się odpowiednio do:

  • zasiłków dla bezrobotnych, dodatków aktywizacyjnych, stypendiów oraz dodatków szkoleniowych, wypłacanych na podstawie Ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 roku o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy;
  • uposażeń posłów i senatorów, należności członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i ich domowników z tytułu pracy w spółdzielni, wynagrodzeń członków spółdzielni pracy;
  • wszystkich świadczeń powtarzających się, których celem jest zapewnienie utrzymania albo stanowiących jedyne źródło dochodu dłużnika będącego osobą fizyczną.

Do świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego, z tytułu ubezpieczenia wypadkowego oraz ubezpieczenia chorobowego stosuje się przepisy o egzekucji ze świadczeń przewidzianych w regulacjach o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.

Należności wypłacone w związku ze śmiercią tytułem zapomogi lub jednorazowego zaopatrzenia pod jakąkolwiek nazwą albo z tytułu ubezpieczenia na pokrycie kosztów pogrzebu podlegają egzekucji tylko na zaspokojenie tych kosztów.

Istnieje także szereg świadczeń, które na mocy kpc nie podlegają egzekucji – dotyczy to m.in. świadczeń rodzinnych i dodatków rodzinnych, pielęgnacyjnych, porodowych, świadczeń wychowawczych czy rodzinnego kapitału opiekuńczego. Egzekucji nie podlegają ponadto zapomogi udzielone przez kasy zapomogowo-pożyczkowe.

Potrącenia niealimentacyjne z innych świadczeń niż wynagrodzenie za pracę. Podsumowanie

Potrącenia z wynagrodzenia za pracę są dość szczegółowo uregulowane w przepisach kp. Inaczej jest natomiast w odniesieniu do pozostałych należności przysługujących pracownikom w ramach stosunku pracy, ponieważ kp nie zawiera w tym przypadku żadnych wskazówek. W orzecznictwie SN nie brakuje jednak orzeczeń dotyczących odpraw pracowniczych, nagrody jubileuszowej oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop. Wyroki SN okazują się cenną informacją w zakresie sposobu postępowania, gdy zachodzi konieczność potrąceń niealimentacyjnych z innych świadczeń niż pensja pracownika. W przepisach kpc również unormowano kwestie ograniczeń w egzekucji ze środków pieniężnych niebędących wynagrodzeniem za pracę.

Artykuły
Brak wyników.
Więcej artykułów
Wzory
Brak wyników.
Więcej wzorów