Poradnik Przedsiębiorcy

Ubezpieczenie społeczne osób wykonujących działalność gospodarczą

Osoby prowadzące działalność gospodarczą w Polsce mogą w zależności od posiadanego statusu opłacać składki na ubezpieczenie społeczne w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) lub w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS).

Obowiązki ubezpieczeniowe przedsiębiorcy

Osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą niezależnie od jej rodzaju podlega ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu od dnia rozpoczęcia prowadzenia działalności do dnia zakończenia prowadzenia z wyłączeniem okresu na jaki zawiesiła prowadzenie tej działalności.

W czasie prowadzenia pozarolniczej działalności obowiązkowe jest opłacanie składek:

  1. na ubezpieczenia społeczne:

    • emerytalne (obecnie 19,52% podstawy wymiaru),

    • rentowe (obecnie 8% podstawy wymiaru),

    • wypadkowe (obecnie standardowo 1,67% podstawy wymiaru).

Składkę na ubezpieczenie wypadkowe obliczoną od 1,67% podstawy wymiaru (tj. 50% najwyższej stopy procentowej ustalonej na dany rok składkowy dla grup działalności) opłacają płatnicy:

  • podlegający wpisowi do rejestru REGON i zgłaszający do ubezpieczenia wypadkowego nie więcej niż 9 ubezpieczonych,

  • niepodlegający wpisowi do rejestru REGON (bez względu na liczbę ubezpieczonych zgłoszonych do ubezpieczenia wypadkowego).

  1. na ubezpieczenie zdrowotne – w wysokości 9% podstawy wymiaru, 7,75% podstawy wymiaru może zostać odliczone od podatku dochodowego.

Gdy osoba prowadząca pozarolniczą działalność podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym, wówczas:

  • może opłacać składkę na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe w wysokości 2,45% podstawy wymiaru,

  • musi opłacać składkę na Fundusz Pracy w wysokości 2,45% podstawy wymiaru, jeśli miesięczna podstawa wymiaru tej składki jest co najmniej równa kwocie minimalnego wynagrodzenia, czyli nie opłacają jej osoby, które opłacają preferencyjne składki ZUS przez okres 24 miesięcy. Z opłacania składki na Fundusz Pracy zwolnieni są także ubezpieczeni, którzy ukończyli 55 lat - kobiety lub 60 lat - mężczyźni.

Fakt rozpoczęcia wykonywania działalności trzeba zgłosić w ZUS poprzez złożenie zgłoszenia płatnika składek i zgłoszenia siebie do ubezpieczeń jako osoby ubezpieczonej. Zgłoszenie płatnika składek jest dokonywane po złożeniu w urzędzie miasta wpisu do ewidencji działalności gospodarczej na formularzu z CEIDG-1.

W przypadku, gdy prowadzenie firmy jest jedynym źródłem utrzymania przedsiębiorcy - jedynym tytułem do ubezpieczenia, przedsiębiorca dokonuje zgłoszenia do ubezpieczeń na formularzu ZUS ZUA. Jeśli przedsiębiorca ma inny tytuł do ubezpieczeń, np. umowę o pracę z wynagrodzeniem wyższym lub równym minimalnemu wynagrodzeniu za pracę, wówczas tę osobę należy zgłosić tylko do ubezpieczenia zdrowotnego na formularzu ZUS ZZA. Zgłoszenia do ubezpieczeń należy dokonać w ciągu 7 dni od daty powstania obowiązku ubezpieczeń społecznych (od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej). Odpowiedni druk zgłoszeniowy można również przekazać podczas składania wniosku CEIDG-1.

Ulga w opłacaniu składek dla zakładających firmę

Osoby rozpoczynające prowadzenie własnej firmy, mogą skorzystać z dwuletniej ulgi w opłacaniu składek do ZUS. Podstawa do obliczenia składek dla tych osób wynosi nie 60% przeciętnego wynagrodzenia, a 30% minimalnego wynagrodzenia za dany rok. Preferencyjne składki na ubezpieczenia społeczne mogą opłacać osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, w tym wspólnicy spółki cywilnej, na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych. Z ulgi mogą skorzystać osoby, które nie prowadzą obecnie działalności gospodarczej ani nie prowadziły jej w ciągu ostatnich 60 miesięcy. Również wykonywanie wolnego zawodu jest działalnością gospodarczą i te osoby też mogą korzystać z ulgi. Z preferencyjnych zasad opłacania składek nie mogą jednak korzystać:

  • wspólnicy spółek jawnych, komandytowych lub partnerskich oraz jednoosobowy wspólnik spółki z o.o.,

  • twórcy i artyści,

  • osoby wykonujące działalność gospodarczą na rzecz byłego pracodawcy, dla którego przed dniem rozpoczęcia działalności gospodarczej w bieżącym lub w poprzednim roku kalendarzowym wykonywały w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres wykonywanej działalności gospodarczej.

Ubezpieczenie w KRUS przedsiębiorcy rolnika

W niektórych okolicznościach rolnik lub domownik rozpoczynający działalność pozarolniczą lub rozpoczynający współpracę przy prowadzeniu tej działalności, jednocześnie prowadzący gospodarstwo rolne, na warunkach wskazanych w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników może zachować prawo do opłacania składek w KRUS zamiast w ZUS, jeżeli:

  • podlegał temu ubezpieczeniu w pełnym zakresie z mocy ustawy nieprzerwanie przez co najmniej 3 lata i nadal prowadzi działalność rolniczą lub stale pracuje w gospodarstwie rolnym obejmującym obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego bądź w dziale specjalnym w rozumieniu ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników;

  • złoży w KRUS oświadczenie o kontynuowaniu tego ubezpieczenia w terminie 14 dni od rozpoczęcia wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej lub rozpoczęcia współpracy przy jej prowadzeniu. Oświadczenie można złożyć na wniosku o wpis do centralnej ewidencji i informacji o działalności gospodarczej (CEIDG-1),

  • nie jest pracownikiem i nie pozostaje w stosunku służbowym,

  • nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo do świadczeń z ubezpieczeń społecznych,

  • kwota należnego podatku dochodowego za poprzedni rok podatkowy od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej (jeżeli działalność ta była prowadzona) udokumentowana zaświadczeniem naczelnika urzędu skarbowego nie przekracza określonej kwoty granicznej.

Osoby współpracujące a ubezpieczenie społeczne

Osoby współpracujące podlegają obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu od dnia rozpoczęcia współpracy przy prowadzeniu pozarolniczej działalności do dnia zakończenia tej współpracy. Składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne osoby współpracującej finansuje w całości z własnych środków prowadzący pozarolniczą działalność. Za osobę współpracującą z prowadzącym pozarolniczą działalność uważa się członków jego rodziny:

  • małżonka,

  • dzieci własne,

  • dzieci drugiego małżonka,

  • dzieci przysposobione,

  • rodziców,

  • macochę i ojczyma,