Odszkodowanie za wywłaszczenie – podatek PIT

Nasz ekspert:
Artykuły autora

Wielkość tekstu:

W przypadku nabywania nieruchomości pod budowę dróg dochodzi do wywłaszczenia z prywatnych majątków, co rekompensowane jest stosownym odszkodowaniem z tego tytułu. Z uwagi na fakt, że odszkodowanie za wywłaszczenie stanowi przychód dla osoby fizycznej, pojawia się pytanie o konieczność rozliczenia podatku PIT w takim przypadku. Właśnie ta tematyka będzie przedmiotem naszej dzisiejszej analizy.

Kiedy dochodzi do wywłaszczenia?

Na początku warto jednak wyjaśnić, jakie przepisy regulują kwestię wywłaszczenia. W przypadku gdy do wywłaszczenia dochodzi w związku z budową dróg, należy odnieść się do treści ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych.

Zgodnie z art. 11a ust. 1 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych wojewoda w odniesieniu do dróg krajowych i wojewódzkich albo wykonujący zadania zlecone z zakresu administracji rządowej starosta w odniesieniu do dróg powiatowych i gminnych, wydają decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej na wniosek właściwego zarządcy drogi.

W myśl art. 11f ust. 1 pkt 6 ww. ustawy decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej zawiera w szczególności oznaczenie nieruchomości lub ich części, które stają się własnością Skarbu Państwa lub właściwej jednostki samorządu terytorialnego.

Decyzję ustalającą wysokość odszkodowania za nieruchomości wydaje organ, który wydał decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej.

Wspomniane odszkodowanie przysługuje dotychczasowym:

  • właścicielom nieruchomości;
  • użytkownikom wieczystym nieruchomości;
  • osobom, którym przysługuje do nieruchomości ograniczone prawo rzeczowe.

Jeżeli chodzi o kwestię wysokości odszkodowania, to ustala się ją według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej przez organ I instancji oraz według jej wartości z dnia, w którym następuje ustalenie wysokości odszkodowania. Co ważne, ustalenie wysokości odszkodowania następuje po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego, określającej wartość nieruchomości.

Wywłaszczenie następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw. Zapłata odszkodowania następuje jednorazowo, w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu podlega wykonaniu.

Odszkodowanie za wywłaszczenie a przychód podatkowy w PIT

Zasada ogólna wyrażona w art. 11 ust. 1 ustawy o PIT podaje, że w przypadku osób fizycznych przychodami są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.

Przychód musi być alokowany do odpowiedniego źródła przychodu, co w dalszej kolejności określa sposób opodatkowania.

Na mocy art. 10 ust. 1 pkt 9 tej ustawy źródłami przychodów są inne źródła.

Odszkodowanie stanowi co do zasady przychód w rozumieniu przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i jest traktowany jako przychód z tzw. innych źródeł. Kwalifikacja do tego źródła ma miejsce, gdy nie jest możliwe przyporządkowanie przychodu do żadnego innego źródła wymienionego w katalogu zawartym w art. 10 ust. 1 ustawy o PIT.

Odszkodowanie spełnia kryteria przychodu podatkowego, ponieważ jest to otrzymane przez osobę fizyczną przysporzenie majątkowe.

Możliwość zastosowania zwolnienia od podatku PIT w przypadku odszkodowań za wywłaszczenie

Chociaż otrzymane odszkodowanie stanowi przychód podatkowy, to należy wskazać, że nie wszystkie odszkodowania podlegają opodatkowaniu. Niektóre z nich, wymienione w katalogu zwolnień przedmiotowych określonym w art. 21 ust. 1 ww. ustawy, korzystają ze zwolnienia od podatku dochodowego.

Co jednak istotne, korzystanie ze zwolnienia od podatku jest możliwe wyłącznie w sytuacji gdy spełnione są wszelkie przesłanki określone w przepisie stanowiącym podstawę prawną danej preferencji.

W zakresie analizowanej sprawy należy sięgnąć do treści art. 21 ust. 1 pkt 29 ustawy o PIT, gdzie czytamy, że wolne od podatku dochodowego są przychody uzyskane z tytułu odszkodowania wypłacanego stosownie do przepisów o gospodarce nieruchomościami lub z tytułu odpłatnego zbycia nieruchomości na cele uzasadniające jej wywłaszczenie oraz z tytułu sprzedaży nieruchomości w związku z realizacją przez nabywcę prawa pierwokupu, stosownie do przepisów o gospodarce nieruchomościami.

W konsekwencji w przypadku wywłaszczenia nieruchomości stanowiącej własność osoby fizycznej otrzymane z tego tytułu odszkodowanie będzie korzystało z ww. zwolnienia od podatku.

Powyższe zwolnienie nie dotyczy jednak przypadków, gdy właściciel nieruchomości nabył jej własność w okresie 2 lat przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego bądź odpłatnym zbyciem nieruchomości za cenę niższą o co najmniej 50% od wysokości uzyskanego odszkodowania lub ceny zbycia nieruchomości na cele uzasadniające jej wywłaszczenie bądź w związku z realizacją prawa pierwokupu.

Zwróćmy zatem uwagę, że zwolnienie nie przysługuje jednak, jeżeli łącznie spełnione zostaną następujące warunki:

  • nabycie nieruchomości nastąpiło w okresie 2 lat przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego lub odpłatnym zbyciem,
  • cena jej nabycia była o co najmniej 50% niższa od wysokości odszkodowania lub ceny.

Zatem w przypadku gdy spełniony zostanie tylko jeden z warunków albo niespełniony żaden z nich, uzyskany przychód będzie korzystał ze zwolnienia.

Odnośnie do okoliczności wyłączających zwolnienie warto wskazać na interpretacje indywidualne, które wyjaśniają, w jaki sposób należy rozumieć warunki wyłączające.

I tak w interpretacji Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 30 lipca 2021 roku, nr 0114-KDIP3-1.4011.393.2021.2.AC, czytamy, że nabycie przez podatnika wywłaszczonej działki nastąpiło nieodpłatnie (w darowiźnie), tak więc nie został spełniony 1 z warunków wyłączających zwolnienie, o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 29 ustawy o podatku dochodowym – cena co najmniej 50% niższa od wysokości odszkodowania (nie stanowiła ona elementu nabycia). W konsekwencji odszkodowanie za przejęcie działki gruntu na cele realizacji inwestycji drogowej, które otrzymał podatnik, korzysta ze zwolnienia.

 Skoro zatem w powyższym przypadku brak jest ceny przy nabyciu w drodze darowizny, to oznacza, że nie została spełniona 1 z przesłanek wyłączających zastosowanie zwolnienia przedmiotowego.

Otrzymane za wywłaszczenie odszkodowanie może korzystać z całkowitego zwolnienia od podatku na mocy art. 21 ust. 1 pkt 29 ustawy o PIT. Przychód uzyskany przez osoby fizyczne z tytułu odszkodowania wypłaconego w związku z przejęciem, z mocy prawa, nieruchomości na cele realizacji inwestycji drogowej, korzysta ze zwolnienia i to niezależnie od faktu oraz sposobu wykorzystywania nieruchomości.

Podatnicy otrzymujący odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości pod budowę dróg powinni pamiętać, że możliwe jest w takim przypadku zastosowanie całkowitego zwolnienia od podatku PIT. Równocześnie trzeba mieć na uwadze okoliczności, które powodują, że zwolnienie nie znajdzie zastosowania.

Artykuły
Brak wyników.
Więcej artykułów
Wzory
Brak wyników.
Więcej wzorów