Renta stała - czym jest i kto ją otrzyma?

Nasz ekspert:
Artykuły autora

Wielkość tekstu:

1 listopada 2005 roku dokonano nowelizacji Ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2021 r. poz. 291 ze zm.), na mocy której – wskutek nadania nowego brzmienia unormowaniom zawartym w art. 13 – zmianie uległo rozumienie pojęcia „renty stałej”, które nie odpowiada obecnemu rozumieniu potocznemu. Z tego względu warto wyjaśnić, czym w polskim systemie ubezpieczeń społecznych jest aktualnie renta stała.

Warunki nabycia prawa do renty

Renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który spełnił łącznie następujące warunki:

  1. jest niezdolny do pracy;
  2. ma wymagany okres składkowy i nieskładkowy;
  3. niezdolność do pracy powstała we wskazanych w ustawie okresach składkowych i nieskładkowych, oraz w okresach pobierania świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego określonych w przepisach o świadczeniach rodzinnych lub zasiłku dla opiekuna określonego w przepisach o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, za które nie było obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów;
  4. nie ma ustalonego prawa do emerytury z FUS lub nie spełnia warunków do jej uzyskania.

Przez „ubezpieczonego” należy rozumieć osobę podlegającą ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, określonym w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, a także osobę, która przed dniem wejścia w życie ustawy wspomnianej na wstępie podlegała ubezpieczeniu społecznemu lub zaopatrzeniu emerytalnemu, z wyłączeniem ubezpieczenia społecznego rolników.

Niezdolność do pracy

Niezdolną do pracy w rozumieniu omawianej ustawy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy, a częściowo – osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji.

Niezdolność do pracy orzeka się na okres 5 lat albo na okres dłuższy – jeżeli według wiedzy medycznej nie ma rokowań odzyskania zdolności do pracy przed upływem tego okresu.

W stanie prawnym obowiązującym przed 1 listopada 2005 roku możliwe było orzekanie trwałej niezdolność do pracy, jeżeli według wiedzy medycznej nie było żadnych rokowań na odzyskanie zdolności do pracy.

Oceny niezdolności do pracy, jej stopnia, trwałości lub przewidywanego okresu niezdolności oraz innych okoliczności z tym związanych dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS.

Wymagany okres składkowy i nieskładkowy

Warunek posiadania wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego, o którym mowa wyżej w pkt 2, uważa się za spełniony, gdy ubezpieczony osiągnął okres składkowy i nieskładkowy wynoszący łącznie co najmniej:

  • 1 rok – jeżeli niezdolność do pracy powstała przed ukończeniem 20 lat;
  • 2 lata – jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 20 do 22 lat;
  • 3 lata – jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 22 do 25 lat;
  • 4 lata – jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 25 do 30 lat;
  • 5 lat – jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 30 lat.

Jeżeli ubezpieczony nie osiągnął wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego, warunek posiadania wymaganego okresu uważa się za spełniony, gdy ubezpieczony został zgłoszony do ubezpieczenia przed ukończeniem 18 lat albo w ciągu 6 miesięcy po ukończeniu nauki w szkole ponadpodstawowej, ponadgimnazjalnej lub w szkole wyższej oraz do dnia powstania niezdolności do pracy miał, bez przerwy lub z przerwami nieprzekraczającymi 6 miesięcy, okresy składkowe i nieskładkowe.

Zwolnienie z warunków 2. i 3.

Warunek określony w pkt 2 nie jest wymagany od ubezpieczonego, którego niezdolność do pracy jest spowodowana wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy. Warunku, o którym mowa w pkt 3, nie stosuje się natomiast do ubezpieczonego, który udowodnił okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiety lub 25 lat dla mężczyzny oraz jest całkowicie niezdolny do pracy.

Za wypadek w drodze do pracy lub z pracy uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, które nastąpiło w drodze do lub z miejsca wykonywania zatrudnienia lub innej działalności stanowiącej tytuł ubezpieczenia rentowego, jeżeli droga ta była najkrótsza i nie została przerwana. Jednakże uważa się, że wypadek nastąpił w drodze do pracy lub z pracy, mimo że droga została przerwana, jeżeli przerwa była życiowo uzasadniona i jej czas nie przekraczał granic potrzeby, a także wówczas, gdy droga, nie będąc drogą najkrótszą, była dla ubezpieczonego, ze względów komunikacyjnych, najdogodniejsza. Za drogę do pracy lub z pracy uważa się oprócz drogi z domu do pracy lub z pracy do domu również drogę do miejsca lub z miejsca:

  • innego zatrudnienia lub innej działalności stanowiącej tytuł ubezpieczenia rentowego;
  • zwykłego wykonywania funkcji lub zadań zawodowych albo społecznych;
  • zwykłego spożywania posiłków;
  • odbywania nauki lub studiów.

Rodzaje rent

Osobie, która spełniła wymienione wyżej warunki, przysługuje:

  • renta stała – jeżeli niezdolność do pracy jest trwała;
  • renta okresowa, przyznana na czas wskazany w decyzji organu rentowego – jeżeli niezdolność do pracy jest okresowa;
  • renta szkoleniowa – jeżeli orzeczono w stosunku do osoby, której rentę się przyznaje, celowość przekwalifikowania zawodowego ze względu na niezdolność do pracy w dotychczasowym zawodzie (przyznawana na okres 6 miesięcy, z możliwością przedłużenia do 30 miesięcy).

Renta stała

W obecnym stanie prawnym renta stała przysługuje na okres orzeczonej niezdolności do pracy osobie, u której istnieje rokowanie odzyskania tej zdolności po upływie 5 lat od dnia badania. Jest to zatem renta ustalona na okres dłuższy niż 5 lat, któremu odpowiada określenie „trwała niezdolność do pracy”. Trwałość nie oznacza jednak nieodwracalności.

Postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 5 marca 2019 roku, I UK 72/18

[…] w polskim systemie prawnym – w obowiązującym stanie prawnym – nie jest znana instytucja renty dożywotniej, tj. prawa do renty niezależnego od zmiany okoliczności istniejących od chwili jej przyznania. Renty nie są przyznawane bezterminowo, lecz na czas spełniania przesłanki niezdolności do pracy. Nie ma podstawy prawnej do wypłaty renty z tytułu niezdolności do pracy osobie, co do której nie jest spełniona przesłanka niezdolności do pracy, więc nawet trwałości niezdolności do pracy nie należy rozumieć jako stanu nieodwracalnego, niezmiennego do końca życia, lecz jako kondycję mającą cechy trwałości w tym znaczeniu, że nie jest możliwe rozsądne przewidywanie, że jej zmiana nastąpi przed upływem 5 lat.

Należy podkreślić, że niezdolność do pracy jest stanem, który może ulegać zmianom, dlatego określenia „trwała niezdolność do pracy” i „renta stała” są pojęciami prawnymi mającymi inną treść niż w języku potocznym, odpowiadającą raczej określeniom „niezdolność orzekana na czas określony” i „niezdolność orzekana na czas nieokreślony”. Renta stała odnoszona jest do trwałości niezdolności do pracy, a nie „trwałości” prawa do renty. Orzeczenie o niezdolności do pracy na okres dłuższy niż 5 lat nie jest orzeczeniem stwierdzającym tę niezdolność na zawsze, jest tylko prognozą – zgodną ze stanem wiedzy medycznej – że wcześniej nie zajdą zmiany zdrowia badanego, uzasadniające zmianę oceny niezdolności do pracy (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach – III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 22 października 2013 roku, III AUa 124/13).

Jak wynika z powyższego, renta stała jest przyznawana na okresy dłuższe niż renta okresowa, jednak prawo do renty stałej można utracić.

Artykuły
Brak wyników.
Więcej artykułów
Wzory
Brak wyników.
Więcej wzorów