Poradnik Przedsiębiorcy

Podstawa opodatkowania VAT przy transakcji barterowej

Przedsiębiorcy mogą korzystać z wielu różnych form rozliczania transakcji - od tradycyjnej zapłaty gotówkowej, przez przelew bankowy, opłaty pobraniowe, aż po barter. Mogłoby się wydawać, że ostatnia z nich nie będzie sprawiała kontrahentom problemów - polega przecież na bezgotówkowej wymianie na zasadzie “coś za coś”. Okazuje się jednak, że w transakcji barterowej problematyczne może okazać się ustalenie podstawy opodatkowania VAT.

Transakcja barterowa - co to takiego?

Barter to specyficzny rodzaj transakcji handlowej, która nie została zidentyfikowana wprost w przepisach. Zgodnie z definicją słownikową podczas dokonywania transakcji barterowej dochodzi do wymiany:

  • towaru za towar,

  • usługi za usługę,

  • towaru za usługę.

W barterze nie ma rozliczeń gotówkowych - jest to bowiem transakcja, którą przeprowadza się bez korzystania z tradycyjnych metod płatności. Regulacji prawnych dotyczących tego typu rozliczeń należy szukać w Kodeksie cywilnym.

Podstawa opodatkowania VAT - zasady ustalania

Transakcja barterowa, mimo że nie obejmuje tradycyjnych rozliczeń pieniężnych, będzie podlegała opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług (jeżeli jest dokonywana przez czynnych podatników VAT).

Jak wynika z art. 29a ust. 1 Ustawy o podatku od towarów i usług, na podstawę opodatkowania VAT składa się wszystko to, co stanowi zapłatę, którą sprzedawca towaru lub wykonawca usługi ma otrzymać od nabywcy, usługobiorcy albo osoby trzeciej.

Ustawa o VAT

Art. 29a. 1. Podstawą opodatkowania, z zastrzeżeniem ust. 2-5, art. 30a-30c, art. 32, art. 119 oraz art. 120 ust. 4 i 5, jest wszystko, co stanowi zapłatę, którą dokonujący dostawy towarów lub usługodawca otrzymał lub ma otrzymać z tytułu sprzedaży od nabywcy, usługobiorcy lub osoby trzeciej, włącznie z otrzymanymi dotacjami, subwencjami i innymi dopłatami o podobnym charakterze mającymi bezpośredni wpływ na cenę towarów dostarczanych lub usług świadczonych przez podatnika.

Transakcja barterowa a podstawa opodatkowania VAT

W odniesieniu do umowy barterowej powstaje pytanie - jak należy ustalić podstawę opodatkowania VAT, skoro w tym wypadku przedsiębiorcy nie mają do czynienia z konkretnymi wartościami towarów i usług?

W celu ustalenia sposobu wyznaczania podstawy opodatkowania w takich transakcjach należy odnieść się do orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE (orzeczenie C-33/90 Empire Stores z 2 czerwca 1994 r., wyrok C-380/99 Bertelsmann z 3 lipca 2001 r.). Jeżeli za podstawę opodatkowania uznaje się ogólnie pojęte otrzymane wynagrodzenie, to w przypadku barteru za taką podstawę należy uznać wartość towaru albo usługi, jaką ma ona dla odbiorcy (czyli gdyby transakcja była rozliczana w formie pieniężnej). Ustalając podstawę opodatkowania VAT, należy pamiętać, by kwota była adekwatna do kosztów, jakie ponosi się w celu nabycia lub wytworzenia towaru lub usługi.

Podsumowując, można stwierdzić, iż za podstawę opodatkowania VAT przy transakcji barterowej uznaje się wartość towarów lub usług podlegających wzajemnej wymianie, jaką ma ona dla nabywcy, który zaoferował coś w zamian. Przy wycenie barteru nie można odchodzić od wartości cen rynkowych towaru lub usługi lub też produktów i innych nakładów, których normalnie wymagałoby wytworzenie lub zrealizowanie przedmiotu wymiany.