Poradnik Przedsiębiorcy

System i rozkład czasu pracy - tryb wprowadzenia i jego zmiana

Systemy i rozkłady czasu pracy, a także przyjęte okresy rozliczeniowe czasu pracy ustala się w układzie zbiorowym pracy lub w regulaminie pracy, a jeżeli pracodawca nie jest objęty układem zbiorowym lub nie ma obowiązku ustalenia regulaminu pracy, wówczas informację tę podaje się w obwieszczeniu.

Wyjątkowo można organizację pracy, w tym system i rozkład czasu pracy, ustalić w umowie o pracę lub w drodze odrębnego porozumienia pomiędzy pracodawcą a pracownikiem.

Czas pracy określony w regulaminie pracy

Regulamin pracy w części dotyczącej czasu pracy powinien określać:

  • porę nocną;

  • długość okresu rozliczeniowego dla pracowników całego zakładu pracy lub dla poszczególnych grup pracowników;

  • pracę zmianową oraz tryb przesuwania tych zmian w zakładach o ruchu ciągłym;

  • dni wolne za pracę w niedziele lub święta - jeżeli przewidywana jest praca w tych dniach;

  • czas przerwy zaliczanej do czasu pracy oraz sposób korzystania z tej przerwy, czyli określenie, czy pracownicy mogą korzystać z niej w czasie przez siebie wybranym, czy też w czasie ściśle określonym;

  • czas przerwy przeznaczonej na spożycie posiłku lub załatwienie spraw osobistych, niewliczanej do czasu pracy;

  • tryb i formę polecenia pracy w godzinach nadliczbowych oraz w dniach wolnych od pracy;

  • procedury związane z zastępowaniem osób nieobecnych;

  • zasady zapoznawania się pracowników ze szczegółowymi rozkładami czasu pracy oraz z treścią karty ewidencji czasu pracy;

  • systemy i rozkłady czasu pracy stosowane u danego pracodawcy;

  • stanowiska pracy, na których odbywa się praca w poszczególnych systemach czasu pracy.

Należy również wziąć pod uwagę, że w przypadku poszczególnych systemów czasu pracy regulamin pracy powinien zawierać także dodatkowe informacje.

W równoważnym systemie czasu pracy:

  • Czy praca w przedłużonym dobowym wymiarze ma być wykonywana przez stałą liczbę godzin, czy też liczba ta może być różna;

  • Przyjęty sposób równoważenia przedłużonego dobowego wymiaru dodatkowymi dniami wolnymi od pracy lub skracaniem czasu pracy w niektóre dni.

W przerywanym czasie pracy: długości przerw niewliczanych do czasu pracy.

W zadaniowym czasie pracy: zasady ustalania i przydzielania pracownikom zadań do wykonania.

Indywidualny rozkład czasu pracy

Indywidualny rozkład czasu pracy wprowadza się dla konkretnych pracowników. Ustala się go na pisemny wniosek pracownika w ramach systemu czasu pracy, którym pracownik jest objęty.

Ważne!

Pracodawca nie ma możliwości swobodnego ustalania indywidualnych rozkładów czasu pracy poszczególnym pracownikom bez ich zgody. Zatrudniony musi złożyć wniosek w formie pisemnej o wprowadzenie indywidualnego czasu pracy.

Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie zwolnień od pracy lub nauki osób należących do Kościołów i innych związków wyznaniowych w celu obchodzenia świąt religijnych niebędącymi dniami ustawowo wolnymi od pracy, na wniosek pracownika należącego do Kościoła lub innego związku wyznaniowego, którego święta religijne nie są dniami ustawowo wolnymi od pracy, pracodawca ma obowiązek ustalić mu indywidualny rozkład czasu pracy, który będzie umożliwiał obchodzenie własnych świąt religijnych. Pracownik należący do Kościoła lub innego związku wyznaniowego, którego święta religijne nie są dniami ustawowo wolnymi od pracy, powinien zgłosić pracodawcy prośbę o udzielenie zwolnienia od pracy z co najmniej siedmiodniowym wyprzedzeniem. Pracodawca zawiadamia natomiast o warunkach odpracowania zwolnienia nie później niż trzy dni przed dniem zwolnienia.

Tryb zmiany rozkładu czasu pracy

Dokonując zmiany obowiązującego rozkładu czasu pracy, należy wziąć pod uwagę, w jaki sposób został określony pierwotny rozkład czasu pracy.

  1. Jeżeli rozkład czasu pracy nie został określony w umowie o pracę, pracodawca może go zmienić bez wypowiedzenia warunków pracy w trybie przewidzianym dla zmiany regulaminu pracy czy układu zbiorowego.

  2. Jeżeli rozkład czasu pracy został określony w umowie o pracę lub w drodze odrębnego porozumienia pomiędzy stronami umowy, wówczas zmiana rozkładu czasu pracy wymaga porozumienia stron lub wypowiedzenia zmieniającego.

  3. Zmiana indywidualnego rozkładu czasu pracy nieokreślonego w umowie o pracę odbywa się za porozumieniem stron, wchodzi w życie od dnia określonego w porozumieniu.

Ważne!

Zasady wprowadzenia systemów czasu pracy nie dotyczą ustalania przerywanego czasu pracy, czasu pracy w skróconym tygodniu pracy oraz systemu czasu pracy weekendowej. System skróconego tygodnia pracy i system pracy weekendowej mogą zostać wprowadzone jedynie na podstawie umowy o pracę.

Przerywanego czasu pracy nie można łączyć z pracą w równoważnym czasie pracy, a także pracą w ruchu ciągłym.

Jeżeli przepisy prawa pracy nie stanowią inaczej oraz szczególny charakter danego systemu czasu pracy temu nie przeszkadza, możliwe jest zatrudnienie tego samego pracownika w więcej niż jednym systemie czasu pracy, uwzględniając przy tym przesłanki dopuszczalności stosowania konkretnego systemu czasu pracy.

Ważne!

Przepisy Kodeksu pracy nie stoją na przeszkodzie, by ustalić dla pracownika pracę jednocześnie w dwóch systemach czasu pracy: podstawowym i zadaniowym.

Zakaz łączenia równoważnego systemu czasu pracy z pracą w ruchu ciągłym wynika ze specyfiki tego systemu. W systemie czasu pracy w ruchu ciągłym obowiązuje 4-tygodniowy okres rozliczeniowy, który nie może zostać przedłużony. W systemie tym obowiązuje również zasada planowania pracy na 12 godzin wyłącznie jednego dnia w niektórych tygodniach.