Poradnik Przedsiębiorcy

Ustalenia pokontrolne dokonane przez Państwową Inspekcję Sanitarną

Zapewne większość przedsiębiorców zatrudniających pracowników orientuje się, że oprócz kontroli Państwowej Inspekcji Pracy (PIP), jak również innych organów uprawnionych do sprawdzania stanu bezpieczeństwa w miejscach, w których ma być lub jest wykonywana praca, musi się liczyć także z wizytą inspektora sanitarnego. Taki stan rzeczy wynika wprost z przepisów Kodeksu pracy, zgodnie bowiem z art. 184 § 2 tej ustawy Państwowa Inspekcja Sanitarna (PIS) sprawuje nadzór i kontrolę przestrzegania zasad, przepisów higieny pracy i warunków środowiska. Proces kontrolny może być stosunkowo prosty lub przybierać bardziej złożone formy. W poniższym artykule opiszemy na czym polegają ustalenia pokontrolne dokonane przez Państwową Inspekcję Sanitarną oraz jakie są cele jej działań. 

Cele działań Państwowej Inspekcji Sanitarnej – podstawowe informacje

Państwowa Inspekcja Sanitarna jest organem powołanym do realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego, m.in. poprzez nadzór nad warunkami higieny pracy w przedsiębiorstwach zatrudniających pracowników. Celem tych działań jest ochrona zdrowia ludzkiego przed niekorzystnym wpływem szkodliwości i uciążliwości środowiskowych, zapobieganie powstawaniu chorób, w tym chorób zakaźnych i zawodowych.

Działania PIS w obszarze zapobiegawczego nadzoru sanitarnego obejmują w szczególności uzgadnianie dokumentacji projektowej pod względem wymagań higienicznych i zdrowotnych dotyczących budowy oraz zmiany sposobu użytkowania obiektów budowlanych.

W zakresie bieżącego nadzoru sanitarnego natomiast do zadań PIS należy przede wszystkim kontrola przestrzegania przepisów określających wymagania higieniczne i zdrowotne dotyczących utrzymania należytego stanu higienicznego zakładów pracy oraz warunków zdrowotnych środowiska pracy.

Jakimi uprawnieniami dysponuje inspektor sanitarny?

Na wstępie należałoby określić, jakimi uprawnieniami w stosunku do przedsiębiorcy dysponuje inspektor sanitarny. Prawa inspektora sanitarnego określono w przepisach Rozdziału 3 Ustawy z dnia 14 marca 1985 roku o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, zwanej dalej ustawą o PIS. Oznacza to, że zgodnie z przywołanymi regulacjami państwowy inspektor sanitarny, w związku z wykonywaną kontrolą, ma prawo między innymi:

  • wstępu o każdej porze dnia i nocy, na terenie miast i wsi do zakładów pracy oraz wszystkich pomieszczeń i urządzeń wchodzących w ich skład, obiektów użyteczności publicznej, obiektów handlowych, środków transportu i obiektów z nimi związanych, a także do obiektów będących w trakcie budowy;
  • żądania pisemnych lub ustnych informacji oraz wzywania i przesłuchiwania osób;
  • żądania okazania dokumentów i udostępniania wszystkich danych; 
  • pobierania próbek do badań laboratoryjnych.

Osoby dokonujące czynności kontrolnych podlegają przy wykonywaniu swoich zadań szczególnej ochronie prawnej przewidzianej w odrębnych przepisach dla funkcjonariuszy publicznych.

Ustalenia pokontrolne dokonane przez PIS

Jak wynika z art. 23 ust. 2 ustawy o PIS, stwierdzone w wyniku kontroli nieprawidłowości są wpisywane do dziennika budowy, z wyznaczeniem terminu ich usunięcia.

Zalecenia pokontrolne oraz inne dane wynikające z czynności kontrolnych są wpisywane przez upoważnionych pracowników właściwego państwowego inspektora sanitarnego do książki kontroli.

W aktualnym stanie prawnym obowiązek prowadzenia i przechowywania przez przedsiębiorcę książki kontroli wynika z art. 57 ust. 1 Ustawy z dnia 6 marca 2018 roku – Prawo przedsiębiorców, zwanej dalej Prawem przedsiębiorców.

W rozdziale 5 Prawa przedsiębiorców znajdziemy przepisy dotyczące ograniczenia kontroli działalności gospodarczej, w tym również postanowienia odnoszące się do kwestii związanych z książką kontroli. W myśl art. 57 ust. 1 Prawa przedsiębiorców przedsiębiorca jest obowiązany prowadzić i przechowywać w swojej siedzibie książkę kontroli oraz upoważnienia i protokoły kontroli. Przedsiębiorca prowadzi książkę kontroli w postaci:

  • papierowej, w tym również w formie zbioru dokumentów, lub
  • elektronicznej.

Prawo przedsiębiorców obejmuje zapis korzystny z punktu widzenia właścicieli firm, stanowiący domniemanie prawne przewidujące potwierdzenie informacji zawartych na nośnikach elektronicznych z zapisami ujętymi w dokumentach przechowywanych przez przedsiębiorcę w formie tradycyjnej.

Domniemywa się, że dane zawarte w książce kontroli prowadzonej w formie elektronicznej znajdują potwierdzenie w dokumentach przechowywanych przez przedsiębiorcę.

Jakie informacje powinny zostać zamieszczone w książce kontroli? Odpowiedź na tak postawione pytanie jest zawarta w art. 57 ust. 2 Prawa przedsiębiorców. Zgodnie z tym przepisem książka kontroli zawiera wpisy obejmujące:

  • oznaczenie organu kontroli,
  • oznaczenie upoważnienia do kontroli,
  • zakres przedmiotowy przeprowadzonej kontroli,
  • daty podjęcia i zakończenia kontroli.

Kolejne pytanie, na jakie trzeba odpowiedzieć, brzmi: kto jest upoważniony do dokonywania wpisów odpowiednio w książce kontroli prowadzonej w formie tradycyjnej i elektronicznej? Otóż wpisów w książce kontroli prowadzonej w postaci:

  • papierowej – dokonuje kontrolujący,
  • elektronicznej – dokonuje przedsiębiorca.

W razie wszczęcia kontroli przedsiębiorca jest obowiązany niezwłocznie okazać kontrolującemu książkę kontroli prowadzoną w postaci:

  • papierowej – przez udostępnienie jej oryginału albo kopii odpowiednich jej fragmentów lub
  • elektronicznej – przez zapewnienie dostępu przy użyciu urządzenia pozwalającego na zapoznanie się z jej treścią albo wykonanie wydruków z systemu informatycznego, w którym prowadzona jest książka kontroli, poświadczonych przez przedsiębiorcę za zgodność z wpisem w książce kontroli.

Przedsiębiorca jest zwolniony z okazania książki kontroli, jeżeli jej przedłożenie jest niemożliwe ze względu na udostępnienie jej innemu organowi kontroli. W takim przypadku przedsiębiorca okazuje książkę kontroli w siedzibie organu kontroli w terminie 3 dni roboczych od dnia zwrotu tej książki przez inny organ kontroli (art. 57 ust. 8 Prawa przedsiębiorców).

Zwolnienie z obowiązku prowadzenia książki kontroli

W odniesieniu do niektórych przedsiębiorców wyłączono obowiązek stosowania art. 57 Prawa przedsiębiorców, czyli przepisu nakładającego na przedsiębiorcę zobowiązanie do prowadzenia, przechowywania oraz okazywania właściwemu organowi książki kontroli. Odpowiednie unormowania w tym zakresie zawierają przepisy art. 62 Prawa przedsiębiorców. 

Ponadto zgodnie z art. 65 Prawa przedsiębiorców przepisów rozdziału 5 tej ustawy nie stosuje się do kontroli:

  • prowadzonej na podstawie Ustawy z dnia 29 listopada 2000 roku – Prawo atomowe;
  • celno-skarbowej prowadzonej w trybie określonym w dziale V rozdziale 1 Ustawy z dnia 16 listopada 2016 roku o Krajowej Administracji Skarbowej;
  • prowadzonej na podstawie Ustawy z dnia 20 lipca 1991 roku o Inspekcji Ochrony Środowiska w zakresie gospodarki odpadami.

Podsumowanie

Państwowa Inspekcja Sanitarna jest uprawniona do kontroli warunków higieny pracy w zakładach pracy w ramach tzw. zapobiegawczego oraz bieżącego nadzoru sanitarnego. Realizując to zadanie, inspektorzy sanitarni mogą przeprowadzać kontrole w firmach w zakresie określonym przepisami ustawy o PIS. Stwierdzone w konsekwencji czynności kontrolnych nieprawidłowości są wpisywane do dziennika budowy. Zalecenia i ustalenia pokontrolne oraz inne wnioski wynikające z kontroli są odnotowywane w książce kontroli, której obowiązek posiadania wprowadzają przepisy ustawy – Prawo przedsiębiorców.