Śmierć podatnika – skutki na gruncie podatku VAT

Nasz ekspert:
Artykuły autora

Wielkość tekstu:

Śmierć podatnika to zdarzenie, które powoduje zakończenie jednoosobowej działalności gospodarczej. W związku z tym pojawiają się pytania o obowiązki podatkowe spadkobierców. W niniejszym artykule zajmiemy się regulacjami obowiązującymi na gruncie podatku od towarów i usług i zastanowimy się, jakie skutki na gruncie podatku VAT wywołuje śmierć podatnika.

Śmierć podatnika a zarząd sukcesyjny

W aktualnym stanie prawnym śmierć podatnika niekoniecznie musi oznaczać zakończenie działalności gospodarczej. Możliwe bowiem jest kontynuowanie jej przez przedsiębiorstwo w spadku.

Przedsiębiorstwo w spadku obejmuje składniki niematerialne i materialne, przeznaczone do wykonywania działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę, stanowiące mienie przedsiębiorcy w chwili jego śmierci. 

Jak stanowi art. 15 ust. 1a ustawy VAT, podatnikiem jest także jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, stanowiąca przedsiębiorstwo w spadku w okresie od otwarcia spadku do dnia wygaśnięcia:

  1. zarządu sukcesyjnego albo

  2. uprawnienia do powołania zarządcy sukcesyjnego, jeżeli zarząd sukcesyjny nie został ustanowiony i dokonano zgłoszenia o kontynuowaniu działalności (uprawnienie do powołania zarządcy trwa przez 2 miesiące, licząc od dnia śmierci podatnika).

Art. 15 ust. 1b ustawy VAT wprost podaje, że przedsiębiorstwo w spadku uznaje się za podatnika kontynuującego prowadzenie działalności gospodarczej zmarłego podatnika.

To oznacza, że jeżeli doszło do powołania przedsiębiorstwa w spadku, to pod względem podatku VAT w ogóle nie doszło do zakończenia działalności w chwili śmierci podatnika, ponieważ przedsiębiorstwo w spadku kontynuuje działalność.

Powoduje to, że skutki podatkowe powstają dopiero w momencie zakończenia bytu prawnego przedsiębiorstwa w spadku, tj.:

  • wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego (jeżeli taki został ustanowiony) albo

  • wygaśnięcia uprawnienia do powołania zarządcy sukcesyjnego (czyli po upływie 2 miesięcy, licząc od dnia śmierci podatnika).

Dopiero w sytuacji zaistnienia powyższych zdarzeń pojawia się obowiązek sporządzenia remanentu likwidacyjnego kontynuowanej działalności gospodarczej.

Podobnie też przedstawia się kwestia związana z wykreśleniem przedsiębiorstwa w spadku z rejestru podatników VAT. Naczelnik urzędu skarbowego wykreśla z urzędu przedsiębiorstwo w spadku z rejestru jako podatnika VAT w przypadku:

  1. zaprzestania przez osobę, która dokonała zgłoszenia o kontynuowaniu działalności, prowadzenia przedsiębiorstwa w spadku pod firmą zmarłego przedsiębiorcy albo

  2. wygaśnięcia uprawnienia do powołania zarządcy sukcesyjnego – w przypadku gdy zarząd sukcesyjny nie został ustanowiony i dokonano zgłoszenia o kontynuowaniu działalności, albo

  3. zaprzestania pełnienia funkcji przez zarządcę sukcesyjnego, albo

  4. wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego.

Przykład 1.

Podatnik prowadzący JDG zmarł 21 października. 29 października jedyny spadkobierca złożył do naczelnika US oświadczenie o kontynuowaniu działalności gospodarczej. Zarządca sukcesyjny nie został jednak powołany. To oznacza, że 21 grudnia przedsiębiorstwo w spadku zakończyło swój byt prawny. Naczelnik US dokona wykreślenia przedsiębiorstwa w spadku 21 grudnia. Spadkobierca nie ma zatem obowiązku dokonywania spisu z natury na dzień śmierci podatnika. Remanent likwidacyjny należy sporządzić dopiero z momentem wygaśnięcia uprawnienia do powołania zarządcy sukcesyjnego.

W przypadku gdy dochodzi do powstania przedsiębiorstwa w spadku, mamy do czynienia z sytuacją kontynuacji prowadzenia działalności gospodarczej. To zaś powoduje, że śmierć podatnika nie wywołuje skutków podatkowych w zakresie podatku VAT.

Śmierć podatnika a brak przedsiębiorstwa w spadku

Dotychczas wskazaliśmy, że przedsiębiorstwo w spadku funkcjonuje do dnia wygaśnięcia zarządu sukcesyjnego lub do dnia wygaśnięcia uprawnienia do powołania takiego zarządcy, jeżeli spadkobierca złożył do naczelnika US oświadczenie o kontynuowaniu działalności.

Zastanówmy się jednak, co w sytuacji, gdy zarząd sukcesyjny nie został powołany i jednocześnie spadkobierca nie złożył oświadczenia o kontynuowaniu działalności.

W tym miejscu trzeba wskazać, że jeżeli zarząd sukcesyjny nie został ustanowiony i nie dokonano zgłoszenia o kontynuowaniu działalności gospodarczej, to podawanie NIP-u lub firmy przedsiębiorcy nie wywołuje skutków podatkowych dla przedsiębiorstwa w spadku.

Suma powyższych argumentów prowadzi do wniosku, że jeżeli spadkobierca nie złożył oświadczenia o kontynuowaniu działalności, to przedsiębiorstwo w spadku nie jest podatnikiem podatku VAT.

W kontekście wykreślenia z rejestru podatników VAT znajdzie zatem zastosowanie art. 96 ust. 7 ustawy VAT, który to podaje, że w przypadku śmierci podatnika naczelnik urzędu skarbowego wykreśla go z urzędu z rejestru jako podatnika VAT. W konsekwencji spadkobiercy nie muszą w imieniu zmarłego spadkodawcy składać zgłoszenia VAT-Z.

Identycznie wygląda kwestia sporządzenia spisu z natury. Z przepisów wynika bowiem, że remanent likwidacyjny sporządzają podatnicy (w tym również przedsiębiorstwo w spadku, które także posiada status podatnika). Żaden przepis nie przenosi natomiast obowiązku sporządzenia spisu z natury na spadkobierców.

Tym samym, następca prawny nie jest obowiązany do sporządzenia remanentu likwidacyjnego i odprowadzenia z tego tytułu podatku należnego. 

Przy czym ewentualny podatek należny nie jest samodzielnie określany przez spadkobiercę ani też nie składa on w tym zakresie deklaracji VAT za zmarłego podatnika. W tym bowiem zakresie zastosowanie znajdzie art. 100 Ordynacji podatkowej, który wskazuje, że naczelnik US orzeka w drodze decyzji o odpowiedzialności podatkowej spadkobierców. Jeżeli spadkodawca nie złożył deklaracji VAT, to jednocześnie w decyzji organ podatkowy ustala kwotę podatku należnego.

Termin płatności przez spadkobiercę zobowiązań wynikających z decyzji to 14 dni od dnia jej doręczenia.

Przykład 2.

Podatnik prowadzący JDG zmarł 21 października. Jedyny spadkobierca nie złożył do naczelnika US oświadczenie o kontynuowaniu działalności gospodarczej. Nie doszło zatem do kontynuowania działalności przez przedsiębiorstwo w spadku w rozumieniu art. 15 ust. 1a–1b ustawy VAT. Naczelnik US wykreśli zmarłego podatnika z rejestru VAT z urzędu, a ewentualny podatek VAT zostanie określony w drodze decyzji podatkowej.

Jeżeli nie dochodzi do ustanowienia przedsiębiorstwa w spadku, to śmierć spadkodawcy wyznacza koniec bytu prawnego podatnika VAT. Wszelkie skutki podatkowe związane są z momentem śmierci.
Podsumowując zagadnienie skutków podatkowych w podatku VAT, jakie wywołuje śmierć podatnika, należy wskazać, że jest to tematyka determinowana przede wszystkim przez kwestię powstania przedsiębiorstwa w spadku jako podmiotu kontynuującego działalność gospodarczą. Gdy taki podmiot nie powstaje, konsekwencje podatkowe związane są ze śmiercią podatnika.

Artykuły
Brak wyników.
Więcej artykułów
Wzory
Brak wyników.
Więcej wzorów