Poradnik Przedsiębiorcy

Zarząd sukcesyjny, czyli działalność po śmierci przedsiębiorcy

25 listopada 2018 r. weszły w życie przepisy dotyczące kontynuowania działalności po śmierci przedsiębiorcy. Mowa tu o zarządzie sukcesyjnym, który jest nową instytucją uregulowaną ustawą z dnia 5 lipca 2018 r. o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej. Wraz z wejściem w życie ww. przepisów doszło do zmiany treści regulacji ustaw podatkowych. Dowiedz się jak działa zarząd sukcesyjny, czytając nasz artykuł!

Jaki cel ma zarząd sukcesyjny?

Podstawowym celem wprowadzenia do polskiego porządku prawnego przepisów odnoszących się do zarządu sukcesyjnego jest zapewnienie ciągłości funkcjonowania przedsiębiorstwa po śmierci właściciela. Jest ono traktowane jako podatnik podatku dochodowego. Przychód przez nie wypracowany jest kwalifikowany jako przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej.

Przedsiębiorstwo w spadku

Wychodząc naprzeciw powyższym problemom, polski ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie do porządku prawnego przedsiębiorstwa w spadku. Jest ono traktowane jako podatnik podatku dochodowego. Przychód przez nie wypracowany jest kwalifikowany jako przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej. Założeniem jest bowiem, aby przedsiębiorstwo w spadku kontynuowało prowadzenie firmy na zasadach obowiązujących przed śmiercią osoby fizycznej.

Podobne regulacje obowiązują na gruncie ustawy o podatku od towarów i usług. Również w tym zakresie przedsiębiorstwo w spadku jest uznane za podatnika VAT. Oznacza to kontynuację obowiązków i praw w zakresie podatku od towarów i usług.

Warto także wskazać, że przedsiębiorstwo w spadku, posługuje się NIP-em, który był przypisany do zmarłego przedsiębiorcy. Nie ma zatem konieczności występowania o nowy numer dla przedsiębiorstwa w spadku.

Przedsiębiorstwo w spadku jest traktowane jako podatnik podatku PIT oraz podatku VAT. Ponadto korzysta z numeru identyfikacji podatkowej właściwego dla zmarłego przedsiębiorcy.

Zarząd sukcesyjny

Zgodnie z art. 3 ustawy o zarządzie sukcesyjnym właścicielami przedsiębiorstwa w spadku są spadkobiercy zmarłego przedsiębiorcy. Z uwagi jednak na fakt, że spadkobiercy niekoniecznie muszą mieć wiedzę oraz doświadczenie w zakresie prowadzenia przedsiębiorstwa, wprowadzono możliwość ustanowienia zarządu sukcesyjnego.

Zarząd sukcesyjny może zostać ustanowiony jeszcze za życia właściciela firmy. W tym celu przedsiębiorca musi powołać odpowiednią osobę do pełnienia funkcji zarządcy oraz dokonać wpisu do CEIDG. Naturalnie osoba powołana na zarządcę musi wyrazić zgodę na pełnienie tej funkcji.

Na zarządcę sukcesyjnego może być powołana osoba fizyczna, która ma pełną zdolność do czynności prawnych. Nie może pełnić tej funkcji osoba, wobec której prawomocnie orzeczono zakaz prowadzenia działalności gospodarczej lub środek karny albo środek zabezpieczający w postaci zakazu prowadzenia określonej działalności gospodarczej, obejmującego działalność gospodarczą wykonywaną przez przedsiębiorcę lub działalność gospodarczą w zakresie zarządu majątkiem.

Przedsiębiorca jeszcze za życia może ustanowić zarządcę sukcesyjnego. Może nim zostać osoba mająca pełną zdolność do czynności prawnych, wobec której nie orzeczono zakazu prowadzenia działalności.

Jeżeli zarząd sukcesyjny nie został ustanowiony z chwilą śmierci przedsiębiorcy, po śmierci przedsiębiorcy zarządcę sukcesyjnego może powołać:

  1. małżonek przedsiębiorcy, któremu przysługuje udział w przedsiębiorstwie w spadku,

  2. spadkobierca ustawowy przedsiębiorcy,

  3. spadkobierca testamentowy przedsiębiorcy.

W przypadku gdy jest kilku spadkobierców do powołania zarządcy konieczna jest zgoda osób, którym łącznie przysługuje udział w przedsiębiorstwie w spadku większy niż 85/100. Ta forma ustanowienia zarządcy sukcesyjnego wymaga formy aktu notarialnego. Powołanie zarządcy sukcesyjnego notariusz zgłasza do CEIDG niezwłocznie, nie później niż w następnym dniu roboczym po dniu powołania zarządcy sukcesyjnego.

Należy również zwrócić uwagę, że uprawnienie do powołania zarządcy sukcesyjnego wygasa z upływem dwóch miesięcy od dnia śmierci przedsiębiorcy.

Spadkobiercy mogą ustanowić zarządcę sukcesyjnego przedsiębiorstwa w spadku w ciągu 2 miesięcy od dnia śmierci przedsiębiorcy. Jeżeli jest kilku spadkobierców, konieczna będzie zgoda osób, którym łącznie przysługuje udział w przedsiębiorstwie w spadku większy niż 85/100. Ustanowienie odbywa się w formie aktu notarialnego. Notariusz odnotowuje ten fakt w CEIDG.

Mając powyższe przepisy na uwadze, stwierdzić należy, że zarząd sukcesyjny zostaje ustanowiony z chwilą:

  1. śmierci przedsiębiorcy, w przypadku gdy przedsiębiorca złożył wniosek o wpis do CEIDG zarządcy sukcesyjnego,

  2. dokonania przez notariusza wpisu do CEIDG zarządcy sukcesyjnego powołanego przez spadkobierców zmarłego przedsiębiorcy.

Zakres działalności zarządcy sukcesyjnego

Zarząd sukcesyjny obejmuje zobowiązanie do prowadzenia przedsiębiorstwa w spadku oraz umocowanie do czynności sądowych i pozasądowych związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa w spadku. W sprawach wynikających z prowadzenia przedsiębiorstwa w spadku zarządca sukcesyjny posługuje się dotychczasową firmą przedsiębiorcy z dodaniem oznaczenia „w spadku”.

Zarządca sukcesyjny działa w imieniu własnym, na rachunek właściciela przedsiębiorstwa w spadku. Może pozywać i być pozywany w sprawach wynikających z wykonywanej przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej lub prowadzenia przedsiębiorstwa w spadku oraz brać udział w postępowaniach administracyjnych, podatkowych i sądowo-administracyjnych w tych sprawach. W takich postępowaniach zarządca sukcesyjny działa w imieniu własnym, na rzecz właściciela przedsiębiorstwa w spadku.

Zarządca sukcesyjny dokonuje czynności zwykłego zarządu w sprawach wynikających z prowadzenia przedsiębiorstwa w spadku. Dokonuje czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu tylko za zgodą wszystkich właścicieli przedsiębiorstwa w spadku, a w przypadku braku takiej zgody – za zezwoleniem sądu.

Może on zrezygnować z pełnienia tej funkcji, składając oświadczenie przedsiębiorcy w formie pisemnej pod rygorem nieważności. Może także zostać odwołany przez sąd w przypadku rażącego naruszenia swoich obowiązków.

Po śmierci przedsiębiorcy zarządca sukcesyjny może zrezygnować z pełnienia tej funkcji, składając oświadczenie przed notariuszem. Jeśli zrezygnował, obowiązany jest działać jeszcze przez dwa tygodnie, chyba że wcześniej została powołana na to stanowisko inna osoba.

Co do zasady zarząd sukcesyjny wygasa z upływem dwóch lat od dnia śmierci przedsiębiorcy. Sąd z ważnych przyczyn może przedłużyć okres zarządu sukcesyjnego na czas nie dłuższy niż pięć lat od dnia śmierci przedsiębiorcy.

Zarządca sukcesyjny prowadzi przedsiębiorstwo w spadku przez okres dwóch lat od dnia śmierci przedsiębiorcy. W wyjątkowych okolicznościach sąd może przedłużyć zarząd do 5 lat. Zarządca działa na rzecz właścicieli przedsiębiorstwa w spadku (spadkobierców). Spadkobiercy mają możliwość odwołania zarządcy, jak również on sam może zrezygnować z pełnienia tej funkcji.