Podatnik jest zobowiązany do uiszczenia należnego podatku. W życiu podatnika mogą jednak wystąpić okoliczności powodujące, że nie będzie on w stanie zapłacić. Jednym z rozwiązań, które podatnik może zastosować w takiej sytuacji, jest umorzenie zaległości podatkowych. Od 1 października 2026 r. organ podatkowy może na wniosek umorzyć także sam podatek – jeszcze przed terminem jego płatności.
Charakter umorzenia zaległości podatkowej
Instytucja umorzenia zaległości podatkowej została opisana w rozdziale 7a Ordynacji podatkowej dotyczącym ulg w spłacie zobowiązań podatkowych. W myśl art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej organ podatkowy na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Zaległością podatkową jest podatek niezapłacony w terminie płatności, a także niezapłacona w terminie zaliczka lub rata podatku (art. 51 Ordynacji podatkowej). Do 30 września 2026 r. umorzyć można było wyłącznie zaległość podatkową (oraz odsetki za zwłokę i opłatę prolongacyjną), czyli nie można było domagać się umorzenia podatku przed upływem terminu jego płatności. Od 1 października 2026 r. organ może umorzyć także sam podatek, a więc jeszcze przed terminem płatności.
Przykład 1.
Pan Wojciech złożył 20 lutego 2026 r. zeznanie podatkowe PIT-37 za 2025 rok. Z zeznania tego wynika kwota podatku do zapłaty w wysokości 700,00 zł. Termin płatności upłynął 30.04.2026 r. Z uwagi na trudną sytuację finansową pan Wojciech nie zapłacił podatku i chce złożyć wniosek o umorzenie zaległości podatkowej. Ponieważ termin płatności przypadał przed 1 października 2026 r., wniosek mógł złożyć dopiero po jego upływie, tj. od 1 maja 2026 r. Od 1 października 2026 r. o umorzenie podatku można wnioskować także przed terminem płatności.
Umorzenie zaległości podatkowych - wszczęcie procedury
Dalej należy wskazać, że co do zasady umorzenie zaległości podatkowych następuje na wniosek. Oznacza to, że do wszczęcia postępowania w tej sprawie konieczna jest inicjatywa podatnika. Ustawa przewiduje jednak sytuacje, gdy organ może umorzyć zaległości podatkowe z urzędu. Art. 67d § 1 Ordynacji podatkowej przewiduje następujące przypadki (od 1 października 2026 r. przepis wprost wyklucza umorzenie z urzędu samego podatku – podatek przed terminem płatności można umorzyć tylko na wniosek):
zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne;
kwota zaległości podatkowej nie przekracza pięciokrotnej wartości kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
kwota zaległości podatkowej nie została zaspokojona w zakończonym lub umorzonym postępowaniu likwidacyjnym lub upadłościowym albo sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości;
podatnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty 5000 zł i jednocześnie brak jest spadkobierców innych niż Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego oraz nie ma możliwości orzeczenia odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej.
Zaistnienie którejkolwiek z ww. przesłanek nie obliguje jednak organu do umorzenia zaległości. Organ posiada w tym zakresie luz decyzyjny i to do niego należy ostateczna decyzja, czy zaległość umorzyć. Celem powyższej regulacji jest usuwanie z obrotu zaległości nieznacznych lub takich, które nie dają szans na efektywne wyegzekwowanie. Postępowanie wszczęte z urzędu cechuje się również znacznym uproszczeniem procedury, nie wydaje się bowiem postanowienia o wszczęciu takiego postępowania (art. 165 § 5 pkt 2 Ordynacji podatkowej). Natomiast w niektórych przypadkach (zaległość niezaspokojona w postępowaniu likwidacyjnym lub upadłościowym albo oddalenie przez sąd wniosku o ogłoszenie upadłości, zmarły podatnik bez majątku i spadkobierców) decyzji umarzającej nie doręcza się, lecz pozostawia się ją w aktach sprawy (art. 67d § 2 Ordynacji podatkowej).
Przykład 2.
Pani Rozalia miała zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych. W 2025 r. zmarła, nie pozostawiając żadnego majątku oraz żadnych spadkobierców. Organ podatkowy postanowił umorzyć jej zaległości z urzędu. Bez wydawania postanowienia wszczął w tej sprawie postępowanie, a następnie wydał decyzję, którą pozostawił w aktach sprawy.
Przesłanki umorzenia zaległości
Przepis dotyczący umorzenia zaległości podatkowych zastrzega w swojej treści, że takie umorzenie może nastąpić jedynie w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym. Przez ważny interes podatnika należy rozumieć sytuacje, gdy z powodu nadzwyczajnych, losowych przypadków podatnik nie jest w stanie uregulować zaległości podatkowej. Natomiast interes publiczny to sytuacja, gdy zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania podatnika do środków pomocy państwa, gdyż nie jest on w stanie zaspokajać swoich potrzeb materialnych.
Podatnicy muszą pamiętać, że zła sytuacja finansowa oraz przejściowe trudności z utrzymaniem płynności pieniężnej nie stanowią automatycznej podstawy do umorzenia zaległości podatkowych. Warunek ważnego interesu podatnika odnosi się bowiem do losowych i wyjątkowych przypadków (np. utrata całego majątku na skutek pożaru).
Decyzja w sprawie umorzenia zaległości podatkowych
Umorzenie zaległości podatkowych następuje w formie decyzji organu podatkowego. Należy jednak mieć świadomość, że wydanie decyzji ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ma swobodę co do podejmowania rozstrzygnięcia w tej sprawie. Zatem nawet w przypadku ustalenia przesłanek ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego organ nie ma obowiązku umorzenia zaległości podatkowych. eżeli o umorzenie wnioskuje podatnik prowadzący działalność gospodarczą, organ ustala dodatkowo, czy ulga stanowi pomoc publiczną – może ją przyznać jako ulgę niestanowiącą pomocy publicznej, jako pomoc de minimis albo jako inną pomoc publiczną na zasadach wynikających z przepisów UE (art. 67b § 1 Ordynacji podatkowej).
Szczególna procedura umarzania zaległości podatkowych przewidziana jest dla zaległości w podatkach stanowiących dochody jednostek samorządu terytorialnego, które są pobierane przez naczelników urzędów skarbowych (podatek od czynności cywilnoprawnych, podatek od spadków i darowizn, karta podatkowa). Otóż w zakresie tych podatków o umorzeniu decyduje naczelnik urzędu skarbowego, jednak może tego dokonać wyłącznie za zgodą właściwego wójta, burmistrza lub prezydenta miasta (art. 22 ust. 1 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego). Zgodę wydaje się w formie postanowienia, na które nie przysługuje zażalenie.
Przykład 3.
Pani Beata nabyła spadek i z tego tytułu została zobowiązana do zapłacenia podatku od spadków i darowizn. Z uwagi na trudną sytuację finansową, po upływie terminu płatności, zwróciła się do naczelnika urzędu skarbowego o umorzenie zaległości podatkowej. Naczelnik wystąpił do właściwego wójta o wyrażenie zgody na umorzenie. Wójt nie wyraził zgody na umorzenie zaległości, w związku z czym naczelnik wydał decyzję odmawiającą umorzenia.
Polecamy:
