Poradnik Przedsiębiorcy

Umowa śmieciowa - jaka to umowa i czym się charakteryzuje?

Zatrudnienie na podstawie umowy zlecenie czy umowy o dzieło, to tak zwana praca na umowie śmieciowej. Skąd takie określenie? Umowa śmieciowa nie zapewnia ochrony zatrudnienia, ochrony wynagrodzenia czy prawa do urlopu. Wykonywanie pracy na podstawie umowy śmieciowej nie daje poczucia stabilizacji, gdyż ogranicza realizację pewnych świadczeń, np. na zaciągnięcie kredytu na zakup mieszkania czy uzyskanie zasiłku chorobowego oraz macierzyńskiego (konieczne jest opłacanie składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe).

Umowa śmieciowa najczęściej służy przedsiębiorcom w ograniczeniu kosztów pracy, gdyż przy zatrudnieniu na podstawie umowy o dzieło, pracodawca może wypłacić wykonawcy dzieła wyższą kwotę wynagrodzenia niż w przypadku zatrudnienia na podstawie umowy o pracę (przy nakładzie tych samych środków pieniężnych).

Umowa o pracę i umowa śmieciowa a objęcie ubezpieczeniami

Zatrudnienie na podstawie umowy o pracę gwarantuje objęcie pracownika wszystkimi ubezpieczeniami ZUS. Natomiast w przypadku umowy zlecenia objęcie obowiązkowymi ubezpieczeniami jest zależne od posiadania innego tytułu do ubezpieczenia. To jedna z głównych różnic jakimi charakteryzuje się umowa śmieciowa w odróżnieniu od umowy o pracę.

Przykład 1.

Osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę z minimalnym wynagrodzeniem postanawia przyjąć dodatkowe zlecenie u innego pracodawcy. Z uwagi na to, że z tytułu umowy o pracę są odprowadzane składki ZUS od minimalnego wynagrodzenia za pracę, taka osoba z tytułu zawartej umowy zlecenia zostanie objęta obowiązkowo tylko ubezpieczeniem zdrowotnym.

Ważne!

Umowa zlecenia zawarta ze studentem lub uczniem do ukończenia przez niego 26 roku życia nie powoduje obowiązku objęcia zleceniobiorcy obowiązkowymi ubezpieczeniami ZUS.

Natomiast zawarcie umowy o dzieło co do zasady nie powoduje powstania obowiązku objęcia wykonawcy dzieła ubezpieczeniami ZUS. Obowiązek odprowadzenia składek od zawartej umowy o dzieło pojawia się tylko w sytuacji, gdy umowa jest zawarta z własnym pracownikiem (osobą zatrudnioną na podstawie umowy o pracę) albo praca jest wykonywana na rzecz swojego pracodawcy.

Rodzaj umowy / Składka ZUS

Umowa o pracę

Umowa zlecenie

(jedyny tytuł do ubezpieczeń)

Umowa o dzieło

Emerytalna

TAK

TAK

Tylko jeżeli umowa jest zawarta z własnym pracownikiem lub wykonywana na rzecz pracodawcy

Rentowa

TAK

TAK

Tylko jeżeli umowa jest zawarta z własnym pracownikiem lub wykonywana na rzecz pracodawcy

Wypadkowa

TAK

TAK, jeżeli umowa jest wykonywana w siedzibie zleceniodawcy

NIE

Chorobowa

TAK

DOBROWOLNA

NIE

Zdrowotna

TAK

TAK

Tylko jeżeli umowa jest zawarta z własnym pracownikiem lub wykonywana na rzecz pracodawcy

Zasiłek przy zatrudnieniu na podstawie umowy zlecenie

Osoba zatrudniona na podstawie umowy zlecenie, która obowiązkowo podlega ubezpieczeniom społecznym z tytułu tej umowy, otrzyma zasiłek chorobowy, jeżeli przystąpi do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego oraz będzie posiadać tzw. okres wyczekiwania na prawo do zasiłku chorobowego (90 dni podlegania ubezpieczeniu chorobowemu). Do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego zleceniobiorca przystępuje na swój wniosek i podlega temu ubezpieczeniu od dnia wskazanego we wniosku, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym wniosek został złożony.

Ważne!

By móc dokonać zgłoszenia do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, konieczne jest posiadanie obowiązkowego tytułu do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych.

Natomiast zasiłek z ubezpieczenia wypadkowego zleceniobiorca otrzyma od pierwszego dnia niezdolności do pracy pod warunkiem, że z tytułu umowy zlecenia podlega ubezpieczeniu wypadkowemu. Otrzymanie zasiłku z ubezpieczenia wypadkowego jest możliwe, jeżeli niezdolność do pracy została spowodowana wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową. Podleganie ubezpieczeniu wypadkowemu jest obowiązkowe, jeżeli zleceniobiorca wykonuje pracę w siedzibie lub miejscu prowadzenia działalności przez zleceniodawcę i podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. W tej sytuacji nie jest konieczne podleganie ubezpieczeniu chorobowemu.

Umowa o dzieło a zasiłek

Osoba zatrudniona na podstawie umowy o dzieło nie otrzyma ani zasiłku chorobowego z ubezpieczenia chorobowego, ani zasiłku z ubezpieczenia wypadkowego, gdyż umowa śmieciowa nie powoduje podlegania ubezpieczeniom.

Zalety i wady zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, umowy zlecenie oraz umowy o dzieło

 

UMOWA O PRACĘ

UMOWA ZLECENIE

UMOWA O DZIEŁO

Prawo do urlopu

TAK

NIE

NIE

Podleganie ubezpieczeniom

TAK

UZALEŻNIONE OD POSIADANYCH TYTUŁÓW DO UBEZPIECZEŃ

NIE

Praca pod kierownictwem

TAK

NIE

NIE

Ochrona zatrudnienia

TAK

NIE

NIE

Ochrona wynagrodzenia

TAK

NIE

NIE

Możliwość powierzenia pracy innej osobie

NIE

TAK, JEŻELI UMOWA PRZEWIDUJE TAKĄ MOŻLIWOŚĆ

TAK, JEŻELI UMOWA PRZEWIDUJE TAKĄ MOŻLIWOŚĆ

Określone miejsce i czas wykonywania umowy

TAK

NIE

NIE

Zaliczenie okresu wykonywania umowy do stażu pracy

TAK

NIE

NIE

Rozstrzyganie roszczeń przez Sąd Pracy

TAK

NIE

NIE

Koszty związane z zatrudnieniem na podstawie umowy o pracę

W przypadku zatrudnienia na podstawie umowy o pracę składki ZUS są potrącane z wynagrodzenia pracownika, jak również ze środków pracodawcy. Przedsiębiorca, poza wynagrodzeniem brutto, ponosi dodatkowe obciążenie w wysokości ok. 20% wynagrodzenia brutto.

Jeżeli pracodawca zatrudnia pracownika na podstawie umowy o pracę i na jego zatrudnienie może wydać maksymalnie 4500 zł, wówczas do kieszeni zatrudnionego trafia zaledwie 60% tej kwoty, czyli ok. 2700 zł.

Pozostałe 40% jest (w przybliżeniu) przeznaczone na:

  • Składki ZUS: 1230 zł,

  • Ubezpieczenie zdrowotne (NFZ): 300 zł,

  • Zaliczkę na podatek dochodowy: 270 zł.

Umowa śmieciowa - koszty zatrudnienia

W przypadku zatrudnienia na podstawie umowy o dzieło pracodawca nie opłaca składek ZUS. Obowiązkowo odprowadza jedynie zaliczkę na podatek dochodowy za wykonawcę dzieła.

Jeżeli przedsiębiorca zamówi wykonanie dzieła, na które może przeznaczyć maksymalnie 4500 zł, wówczas do kieszeni wykonawcy dzieła trafi ok. 85% tej kwoty, czyli ok. 3850 zł.

Pozostałe 15% jest przeznaczone na podatek dochodowy (przy wyliczeniu którego stosuje się koszty uzyskania przychodów w wysokości 20%) - jego kwota wynosi w przybliżeniu 650 zł.

Umowa śmieciowa - koszt zatrudnienia