Poradnik Przedsiębiorcy

Zmiany w ZUS, czyli plan na zdobywanie danych

Zmiany w ZUS zostały opisane w planie transformacji organizacyjnej i cyfrowej na lata 2021–2025. Plan ten wymaga, aby ZUS uzyskał większe kompetencje i możliwość żądania praktycznie nieograniczonych danych. Ma to na celu wygodniejsze i dokładniejsze sprawdzanie, czy osobie przebywającej na zasiłku na pewno się on należy.

Strategia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na lata 2021–2025

Strategia zmiany w ZUS na lata 2021–2025 zakłada rozwój tej instytucji w kilku aspektach:

  • nowoczesnego e-urzędu;
  • automatyzacji i doskonalenia procesów oraz nowoczesnej architektury IT;
  • elektronizacji procesów, komunikacji i dokumentacji;
  • wymiany i integracji danych w ramach e-administracji.

Wszystkie te działania mają na celu usprawnić, uprościć i poprawić funkcjonowanie ZUS. Jednak wielu ekspertów podkreśla, że głównym celem tych zmian jest inwigilacja płatników i świadczeniobiorców

Zmiany w ZUS, czyli gromadzenie danych

Zmiany w ZUS mają polegać na powstaniu Centralnego Rejestru Klientów Zakładu, którego głównym celem ma być dostęp do pełnej informacji o sprawie w jednym miejscu dla pracownika ZUS oraz klienta oraz  interesariuszy wewnątrz i na zewnątrz ZUS, czyli innych instytucji.  

Z rejestrem jest powiązany program, który zakłada elektronizację danych i dokumentacji w przypadku kontaktu z klientem oraz wewnętrznego obiegu dokumentacji. Obecnie ZUS współpracuje z wieloma instytucjami (komornicy, ministerstwa, urzędy, Straż Graniczna, banki, jednostki samorządu terytorialnego, stowarzyszenia), jednak brakuje przepisów, które pozwalałyby mu na pozyskiwanie danych od innych instytucji. Stąd propozycja elektronizacji danych, w tym wymiana danych klienta między instytucjami publicznymi i uzyskanie dostępu do danych i rejestrów innych instytucji.

Tego typu rozwiązania znacznie rozszerzyłyby kompetencje ZUS związane z danymi klientów, a takie działanie powinno być uregulowane w ustawie, a nie w wewnętrznym dokumencie ZUS.

Dr Antoni Kolek, prezes Instytutu Emerytalnego:

„Proponowane działania mają na celu uzyskanie większej kontroli nad działaniami płatników składek oraz zwiększenie wiedzy ZUS o funkcjonowaniu pracodawców. Takie rozszerzenie kompetencji powinno być regulowane na poziomie ustawy, a nie dokumentu wewnętrznego ZUS. […] Wydaje się, że sam pomysł zwiększenia nadzoru ZUS nad działaniem płatników może pozornie uszczelnić pobór składek, o tyle nie zastąpi to całościowego zarządzania ryzykiem w obszarze ubezpieczeń społecznych”.

Eksperci zwracają uwagę, że strategia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na lata 2021–2025 zawiera rozwiązania, które są potrzebne, jednak budzą wiele wątpliwości, takich jak uzyskanie większych kompetencji przez ZUS.