Poradnik Przedsiębiorcy

Remanent firmy - szczególne przypadki podczas sporządzenia

Koniec roku niemal w każdej firmie to okres wzmożonych przygotowań do przeprowadzenia remanentu. Powoływanie komisji remanentowej, wycena towarów i materiałów, wybór metody wyceny oraz prawidłowe ustalenie wartości towarów lub materiałów to tylko niektóre czynności wchodzące w skład sporządzania spisu z natury. Podstawowe zasady tworzenia remanentu są znane wśród przedsiębiorców. Jak jednak postąpić, gdy w trakcie czynności remanentowych napotka się na nieco odmienne problemy?

Sporządzenie remanentu w trakcie roku

Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 26.08.2003r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów w § 27. ust. 1.przedstawia kilka przypadków, w których należy sporządzić spis z natury:

  1. na dzień 1 stycznia,

  2. na dzień rozpoczęcia działalności w ciągu roku podatkowego,

  3. w razie utraty w ciągu roku podatkowego prawa do zryczałtowanego opodatkowania podatkiem dochodowym

  4. w przypadku zmiany wspólnika,

  5. w sytuacji zmiany proporcji udziałów wspólników,

  6. na koniec każdego roku podatkowego,

  7. przy likwidacji działalności.

Ustawodawca wskazuje zatem konkretne sytuacje, w których podatnicy prowadzący PKPiR są zobligowani do sporządzenia remanentu. Jednocześnie w § 28 ust. 4 rozporządzenia Ministra Finansów z 26.08.2003 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów wskazuje, że istnieje możliwość ustalenia remanentu w innym okresie w ciągu roku aniżeli wyłącznie na koniec roku, ale o zamiarze sporządzenia spisu z natury w innym terminie niż na dzień 1 stycznia, 31 grudnia oraz na dzień rozpoczęcia działalności gospodarczej podatnik jest zobowiązany zawiadomić w formie pisemnej właściwego naczelnika urzędu skarbowego w terminie co najmniej 7 dni przed datą sporządzenia tego spisu.

Należy jednak pamiętać, że sporządzony w trakcie roku spis z natury nie będzie stanowić remanentu końcowego co będzie skutkować tym, że przedsiębiorca będzie zobowiązany także do sporządzenia remanentu na koniec roku, bowiem dla niego rokiem podatkowym będzie zawsze rok kalendarzowy.

Kwartalna zaliczka na podatek dochodowy a remanent w trakcie roku

Przykład 1.

Pan Marian sprzedaje samochody używane, prowadzi PKPiR oraz rozlicza się na zasadzie kwartalnych zaliczek na podatek dochodowy opłacają podatek liniowy 19%. Pan Marian postanowił, że sporządzi remanent na koniec września 2017r. W tym celu wysłał zawiadomienie o tym fakcie do właściwego urzędu skarbowego. Zastanawia się natomiast, w jaki sposób ująć sporządzony remanent wiedząc, że nie jest on końcowym, rocznym remanentem.

Ustawodawca w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych wskazuje, że ustalając dochód z działalności gospodarczej z uwzględnieniem sporządzonego remanentu podatnik ma obowiązek uwzględnić:

  1. przychód pomniejszony o

  2. koszty uzyskania przychodów, które zostają skorygowane o różnicę pomiędzy:

- wartością remanentu początkowego oraz

- wartością remanentu końcowego.

Należy jednak podkreślić, że jeżeli urząd skarbowy wyda decyzję o sporządzeniu remanentu za okres w ciągu roku albo podatnik zdecyduje o sporządzeniu remanentu za okres miesięczny, to dochód ustala według ww. sposobu. Ponadto w przypadku sporządzenia remanentu np. na koniec września 2017r. – wpłynie on wyłącznie w tym wypadku na dochód dotyczący 3 kwartału 2017r. Natomiast dochód za 1 i 2 i 4 kwartał 2017r. podatnik ma obowiązek obliczyć bez uwzględnienia różnic remanentowych (chyba, że w tych okresach również sporządzał remanenty miesięczne).

Powyższe stanowisko potwierdza także interpretacja indywidualna Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z 24.05.2011r. o sygn. IBPBI/1/415-237/11/BK.

Nabycie towarów w spadku a sporządzenie remanentu

Przykład 2.

Pan Andrzej rozpoczął działalność gospodarczą w maju 2017r. chcąc kontynuować działalność po zmarłym ojcu. Wolę wszystkich spadkobierców potwierdzono aktami notarialnymi, z których wynikało, że każdy z czworga spadkobierców przyjął spadek wprost po ojcu w wysokości po 1/4 części spadku każdy.

W skład majątku pozostałym po firmie zmarłego ojca wchodziły, m.in. środki trwałe, wyposażenie, towary. Pan Andrzej w tej sytuacji zastanawia się czy ma prawo ująć w remanencie towary pozostające na stanie firmy ojca na dzień jego śmierci oraz czy ma możliwość je uwzględnić przy ustalaniu rocznego dochodu.

W tym wypadku należy stwierdzić przede wszystkim, że nabycie w drodze spadku oraz czynności prawnych między spadkobiercami towarów handlowych – nie ma charakteru odpłatnego, co skutkuje brakiem poniesienia kosztu przez pana Andrzeja, natomiast nabył on prawo do rozporządzania towarami handlowymi, a więc powinien powyższe towary wykazać w remanencie sporządzanym na koniec roku.

Zgodnie § 27 pkt 1 z rozporządzenia Ministra Finansów z 26 sierpnia 2003 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów podatnicy są obowiązani do sporządzenia i wpisania do księgi spisu z natury towarów handlowych, materiałów (surowców) podstawowych i pomocniczych, półwyrobów, produkcji w toku, wyrobów gotowych, braków i odpadów, zwanego dalej "spisem z natury", na dzień 1 stycznia, na koniec każdego roku podatkowego, na dzień rozpoczęcia działalności w ciągu roku podatkowego, a także w razie utraty w ciągu roku podatkowego prawa do zryczałtowanego opodatkowania podatkiem dochodowym, zmiany wspólnika, zmiany proporcji udziałów wspólników lub likwidacji działalności.

Z kolei w myśl § 29 pkt 1 ww. rozporządzenia podatnik jest obowiązany wycenić materiały i towary handlowe objęte spisem z natury według cen zakupu lub nabycia albo według cen rynkowych z dnia sporządzenia spisu, jeżeli są one niższe od cen zakupu lub nabycia; spis z natury półwyrobów (półfabrykatów), wyrobów gotowych i braków własnej produkcji wycenia się według kosztów wytworzenia, a odpadów użytkowych, które w toku działalności utraciły swoją pierwotną wartość użytkową, wycenia się według wartości wynikającej z oszacowania uwzględniającego ich przydatność do dalszego użytkowania.

Powyższe uregulowanie wskazuje tylko o sposobie ustalenia wartości składników majątkowych otrzymanych nieodpłatnie. Z kolei ustalając remanent końcowy należy zacząć od tego, że nabyte (nieodpłatnie) w drodze spadku towary handlowe pan Andrzej powinien ująć w remanencie początkowym nowo powstałej firmy, natomiast nie sprzedane w ciągu roku towary handlowe w remanencie końcowym, wpisując  wartość tych remanentów do podatkowej księgi przychodów i rozchodów.

Podkreślić należy także, że z uwagi na okoliczność nieodpłatnego nabycia towarów handlowych ich wartość (jako niestanowiących kosztów uzyskania przychodów) nie może być brana pod uwagę przy ustalaniu dochodu stanowiącego podstawę opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej.

Potwierdzeniem powyższej tezy jest również stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy zawarte w interpretacji indywidualnej z 31.07.2012r. o sygn. ITPB1/415-521b/12/WM.

Nabycie towarów w spadku a sporządzenie remanentu

Przykład 3.

Pani Jolanta prowadzi działalność polegającą na udzielaniu pożyczek pieniężnych pod zastaw (lombard). Ewidencjonuje operacje gospodarcze w oparciu o PKPiR. Każdy klient, który zwraca wartość otrzymanej pożyczki opłaca również prowizję z tytułu oprocentowania pożyczki oraz opłaty za przechowywanie przedmiotów (rzeczy) będących zabezpieczeniem pożyczki. Jeżeli klient nie spłaci zaciągniętej pożyczki w określonym w umowie terminie, rzecz będąca zabezpieczeniem tej pożyczki przechodzi na własność firmy pani Jolanty, po czym zostaje wystawiona do sprzedaży. W stosunku do zastawionych rzeczy prowadzona jest odrębna ewidencja lombardowa, a rzeczy te nie zostały ujęte w kosztach firmy.

Pani Jolanta sporządza na koniec roku 3 poniższe remanenty:

  1. remanent towarów zakupionych do dalszej odsprzedaży,

  2. remanent zastawów, które na dzień 31 grudnia są już własnością firmy pani Jolanty,

  3. remanent zastawów, które nie są własnością firmy Pani Jolanty.

Pani Jolanta zastanawia się, czy remanent zastawów (rzeczy używanych), które na dzień 31 grudnia pozostają własnością firmy  z uwagi na niespłacenie pożyczek przez niektórych klientów wpływają na ustalenie dochodu z działalności gospodarczej?

W tej sytuacji sporządzając remanent 31 grudnia należy objąć również rzeczy zastawione, które w dniu sporządzenia tego spisu stanowią własność lombardu, wyceniając je w wartości rynkowej ustalonej na dzień sporządzenia spisu w myśl § 29 ust. 2 rozporządzenia w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów. Oczywiście wartość tego remanentu należy ująć w podatkowej księdze przychodów i rozchodów.

Należy jednak zauważyć, że wartość tych towarów pani Jolanta nie powinna brać pod uwagę przy ustaleniu dochodu za rok podatkowy.

Te same stanowisko przybiera również Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach w interpretacji indywidualnej z 09.06.2015r. o sygn. IBPBI/1/4511-296/15/BK.