Poradnik Przedsiębiorcy

Wszystko o środkach trwałych oraz metodach ich amortyzacji

Czym są środki trwałe?

Środki trwałe to rzeczowe składniki majątku, których przewidywany okres użytkowania jest dłuższy niż 1 rok, kompletne, zdatne do użytku i wykorzystywane na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej.

Do środków trwałych zalicza się w szczególności:

  • nieruchomości- w tym grunty, prawo wieczystego użytkowania gruntu, budowle i budynki, a także będące odrębną własnością lokale, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego oraz spółdzielcze prawo do lokalu użytkowego
  • maszyny, urządzenia, środki transportu i inne rzeczy
  • ulepszenie w obcych środkach trwałych
  • inwentarz żywy

Ważne!

Środki trwałe oddane do użytkowania na podstawie umowy najmu, dzierżawy lub leasingu zalicza się do aktywów trwałych jednej ze stron.

Klasyfikacja środków trwałych (KŚT)

Klasyfikacja środków trwałych (KŚT) jest usystematyzowanym zbiorem obiektów majątku trwałego służącym m.in. do celów ewidencyjnych, ustalaniu stawek odpisów amortyzacyjnych oraz badań statystycznych. W związku z tym wyróżniamy dziesięć jednocyfrowych grup klasyfikacji środków trwałych:

  • 0- grunty;
  • 1- budynki i lokale oraz spółdzielcze prawo do lokalu użytkowego oraz spółdzielcze prawo własnościowe do lokalu mieszkalnego;
  • 2- obiekty inżynierii lądowej i wodnej;
  • 3- kotły i maszyny energetyczne;
  • 4- maszyny, urządzenia i aparaty ogólnego zastosowania;
  • 5- maszyny, urządzenia i aparaty specjalistyczne;
  • 6- urządzenia techniczne;
  • 7- środki transportu;
  • 8- narzędzia, przyrządy, ruchomości i wyposażenie, gdzie indziej niesklasyfikowane;
  • 9- inwentarz żywy.

Wyżej wymienione grupy środków trwałych dzielą się na drugim szczeblu podziału na podgrupy oznaczone symbolami dwucyfrowymi. Wprowadzono również trzeci szczebel podziału, który jest oznaczony symbolami trzycyfrowymi.

Wartość początkowa środków trwałych

To w jaki sposób należy ustalić wartość początkową środków trwałych zostało wyjaśnione w art. 22g ust. 1 ustawy o PIT, według którego za wartość początkową środków trwałych uznaje się:

  • w przypadku odpłatnego nabycia - cenę ich nabycia powiększoną o koszty poniesione w celu zakupu środków trwałych do dnia aż dane środki trwałe zostaną przekazane do użytkowania w działalności. 
  • w przypadku wytworzenia we własnym zakresie - koszt wytworzenia
  • w przypadku nabycia w drodze spadku, darowizny lub w inny nieodpłatny sposób - wartość rynkową z dnia nabycia, chyba że umowa darowizny albo umowa o nieodpłatnym przekazaniu określa tę wartość w niższej wysokości
  • w przypadku aportu w spółce cywilnej:
  1. wartość początkową, od której dokonywane były odpisy amortyzacyjne - jeżeli przedmiot wkładu był już wcześniej amortyzowany,
  2. sumę poniesionych wydatków w celu nabycia lub wytworzenia przedmiotu wkładu, które nie zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów w jakiejkolwiek formie - jeżeli przedmiot wkładu nie był amortyzowany,
  3. wartość rynkowa - jeżeli ustalenie wydatków na nabycie lub wytworzenie przedmiotu wkładu jest niemożliwe i przedmiot wkładu nie był wcześniej użytkowany w prowadzonej przez wspólnika wnoszącego wkład działalności gospodarczej, z wyłączeniem wartości niematerialnych i prawnych wytworzonych przez wspólnika we własnym zakresie;

Przyjęcie środka trwałego do użytkowania

W celu przyjęcia środka trwałego do eksploatacji należy wystawić dokument księgowy OT (przyjecie środka trwałego). Dane jakie powinien zawierać:

  • nazwę i adres jednostki wystawiającej OT
  • numer kolejny oraz datę wystawienia OT
  • nazwa środka trwałego (charakterystyka środka trwałego, symbol KŚT, numer inwentarzowy)
  • numer i data dowodu dostawy
  • miejsce użytkowania (przeznaczenia)
  • wartość środka trwałego
  • stawkę amortyzacji
  • podpisy zespołu przyjmującego środek trwały

Amortyzacja środków trwałych

Przez pojęcie amortyzacji należy rozumieć wyrażone w pieniądzu zużycie środków trwałych. Odpisy amortyzacyjne dokonywane są drogą systematycznego, planowego rozłożenia wartości początkowej środka trwałego na ustalony okres amortyzacji.

Rozpoczęcie amortyzacji następuje nie wcześniej niż po przyjęciu środka trwałego do używania, a jej zakończenie – nie później niż z chwilą zrównania wartości odpisów amortyzacyjnych lub umorzeniowych z wartością początkową środka trwałego lub przeznaczenia go do likwidacji, sprzedaży lub stwierdzenia jego niedoboru, z ewentualnym uwzględnieniem przewidywanej przy likwidacji ceny sprzedaży netto pozostałości środka trwałego.

Amortyzacji mogą podlegać także środki trwałe o niskiej wartości (niższej niż 10 000 PLN). Jednak, w tym przypadku, jeśli podatnicy nie chcą wprowadzić danego składnika do ewidencji środków trwałych, to mogą go ująć bezpośrednio w kosztach firmy na dzień oddania go do użytkowania w działalności.

Środki trwałe, które nie podlegają amortyzacji zostały wymienione w art. 22c ustawy o PIT, są to m.in:

  • grunty i prawa wieczystego użytkowania gruntów
  • budynki mieszkalne wraz ze znajdującymi się w nich dźwigami lub lokale mieszkalne, służące prowadzonej działalności gospodarczej lub wydzierżawiane albo wynajmowane na podstawie umowy, jeżeli podatnik nie podejmie decyzji o ich amortyzowaniu
  • dzieła sztuki i eksponaty muzealne