Poradnik Przedsiębiorcy

Cudzy znak towarowy - jak się nim legalnie posługiwać?

Korzystanie z cudzego znaku towarowego, choć dla wielu przedsiębiorców kuszące, nie jest prostą kwestią. Znak towarowy to element majątku przedsiębiorstwa, ale także symbol, który stanowi jego wizytówkę i pozwala wyróżnić towary lub usługi konkretnej firmy na rynku. Jego rozpoznawalność świadczy o tym, że przedsiębiorstwo cieszy się wśród klientów renomą i zaufaniem. Nic zatem dziwnego, że z jednej strony właściciel znaku towarowego nie chce się nim dzielić ze wszystkimi chętnymi, zaś z drugiej - że tak wiele podmiotów chciałoby korzystać ze znanych znaków towarowych. Czy jest to w ogóle możliwe? W jaki sposób może zostać wykorzystany cudzy znak towarowy?

Prawa właściciela znaku towarowego  

Żeby rozważyć możliwość korzystania z cudzego znaku towarowego, należy najpierw przedstawić prawa jego właściciela i określić, kto może nim zostać. Najprościej można go określić jako podmiot, który zlecił wytworzenie znaku towarowego i stosuje go w celu odróżnienia swoich produktów lub usług od innych, podobnych, a ponadto zarejestrował go w Urzędzie Patentowym i otrzymał potwierdzenie rejestracji. Przez okres ochrony, czyli 10 lat (czas ten może być wydłużany na kolejne okresy), może on dowolnie korzystać z niego w celach zawodowych (czyli w sposób, który może wpływać na przykład na rozpoznawalność firmy i jej pracowników) lub zarobkowych (na przykład poprzez odpłatne udostępnianie znaku towarowego). Oprócz tego posiada on szereg uprawnień dotyczących dysponowania znakiem towarowym. Realizują się one głównie w:

  • posługiwaniu się znakiem w celach reklamowych,

  • umieszczaniu znaku towarowego na materiałach promocyjnych, dokumentach, formularzach korespondencyjnych i stronie internetowej przedsiębiorstwa,

  • oznaczaniu sprzedawanych towarów lub świadczonych usług znakiem,

  • umieszczaniu znaku na towarach objętych ochroną i wprowadzanie ich do obrotu gospodarczego, czyli importowanie ich lub eksportowanie.

Jak zatem widać, właściciel znaku towarowego ma bardzo szerokie uprawnienia - może on w wyłączny sposób sprawować kontrolę nad tym kto, w jakich celach i w jaki sposób go używa. W razie gdyby ktoś naruszył wymienione prawa i tym samym spowodował szkodę, właściciel znaku ma kilka możliwości:

  • może zażądać zaniechania naruszenia,

  • może zażądać od niego odszkodowania na zasadach ogólnych, czyli na podstawie art. 415 kodeksu cywilnego, mówiącego o tym, że ten, kto wyrządził szkodę, zobowiązany jest do jej naprawienia, lub na podstawie przepisów ustawy Prawo własności przemysłowej, a jeżeli naruszenia dokonał przedsiębiorca - ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji,

  • może wysunąć roszczenie o wydanie uzyskanych korzyści.  

Także w przypadku gdy istnieje jedynie groźba naruszenia praw do znaku, jego właściciel może się bronić poprzez wysunięcie roszczeń prewencyjnych za naruszenie znaku towarowego.  

Cudzy znak towarowy - kto jeszcze może z niego korzystać?  

Wszystkie te uprawnienia, które polski system prawny przyznaje właścicielowi znaku towarowego, nie oznaczają jednak, że nikt poza nim nie może z niego korzystać. Ma to związek z pojęciem wyczerpania prawa do znaku towarowego, czyli uregulowanymi prawnie sytuacjami, w których można posługiwać się znakiem bez kupowania licencji. Będą to sytuacje, w których:

  • towar oznaczony znakiem towarowym, został legalnie wprowadzony do obrotu przez właściciela znaku lub za jego zgodą (także na podstawie licencji),

  • towar został faktycznie wydany.

Wymienione okoliczności maj miejsce głównie w przypadku obrotu towarem oznaczonym znakiem towarowym. Oprócz tego warto pamiętać o tym, że w przypadku znaków towarowych obowiązuje pewien zakres terytorialny - wyczerpanie ochrony znaku towarowego ma miejsce, jeśli właściciel znaku wprowadzi towar nim oznaczony na rynek któregoś z państw Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Nie oznacza to, że od chwili zaistnienia towaru na rynku Unii Europejskiej, znak u może używać każdy, jednak nie jest możliwe tworzenie w ten sposób monopolu.

Warto też pamiętać, że aby nastąpiło wyczerpanie prawa do znaku towarowego, towar wypuścić musi wyłącznie właściciel znaku towarowego. Momentem wypuszczenia towaru jest zazwyczaj pierwsza transakcja, której przedmiotem jest towar oznaczony znakiem. Zazwyczaj jest to sprzedaż, ale zamiana lub darowizna również mogą stanowić wypuszczenie towaru. Co istotne, musi to być czynność całkowicie zgodna z przepisami prawa państwa (lub EOG), na terenie którego ma miejsce wypuszczenie towarów -  nie jest możliwe wyczerpanie ochrony znaku towarowego, jeśli wejdzie on na rynek w wyniku przestępstwa.  

W kontekście wyczerpania prawa do znaku towarowego należy wspomnieć też o tym, że obowiązuje ono wyłącznie w odniesieniu do konkretnego przykładu produktu. Oznacza to, że cudzy znak towarowy jest dla nas dostępny w granicach prawa tylko w odniesieniu do towaru, który trafił już na rynek.

Granice korzystania z cudzego znaku towarowego

Oczywiście, korzystanie z cudzego znaku towarowego w ramach wyczerpania jego ochrony ma także swoje granice. Pierwszą z nich będzie z pewnością renoma znaku towarowego  - nie możemy naruszać wypracowanej marki znaku. Oznacza to, że jeśli sprzedajemy konkretny towar, możemy umieścić jego znak na swojej stronie internetowej lub na wystawie sklepu, nie możemy jednak zamieszczać go tam w ośmieszającym lub obrażającym moralność kontekście. Cudzy znak towarowy nie może być także wykorzystywany do sprzedaży zniszczonych, przeterminowanych lub z innych powodów nie nadających się do użytku egzemplarzy towaru jako pełnowartościowych. Ponadto granicę używania znaku towarowego może wyznaczyć sam jego właściciel w przypadku, gdy rynek, na który został wypuszczony towar nim oznakowany, zmieni się radykalnie lub właściciel podejmie decyzję o wycofaniu przedmiotu ze sprzedaży - również wtedy może zakazać używania znaku towarowego.