Poradnik Przedsiębiorcy

Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych – zmiany w ramach Polskiego Ładu

Zmiany przepisów wprowadzanych w ramach Polskiego Ładu dotyczą również przedsiębiorców opodatkowanych na zasadach ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych i odnoszą się m.in. do wprowadzenia nowych stawek ryczałtu, sposobu wyliczania zryczałtowanego podatku oraz opodatkowania najmu prywatnego. Niektóre ze zmian obowiązują już od 1 stycznia 2022 roku, a inne dopiero od 2023 roku. Sprawdźmy, jak zmienił się ryczałt od przychodów ewidencjonowanych z uwzględnieniem Polskiego Ładu!

Wolne zawody a nowe stawki ryczałtu

Od 1 stycznia 2021 roku został rozszerzony zakres pojęcia „wolnego zawodu” w ustawie o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (dalej: ustawa o ryczałcie). Polski Ład od 1 stycznia 2022 roku wprowadza w tym zakresie kolejne zmiany polegające na wykreśleniu niektórych zawodów z grona tzw. wolnych zawodów.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 11 ustawy o ryczałcie od 1 stycznia 2022 roku przez wolny zawód należy rozumieć pozarolniczą działalność gospodarczą wykonywaną osobiście przez:

  • tłumaczy;
  • adwokatów, notariuszy, radców prawnych, biegłych rewidentów, księgowych, doradców podatkowych;
  • agentów ubezpieczeniowych, agentów oferujących ubezpieczenia uzupełniające, brokerów reasekuracyjnych, brokerów ubezpieczeniowych;
  • doradców restrukturyzacyjnych, maklerów papierów wartościowych, doradców inwestycyjnych, agentów firm inwestycyjnych;
  • rzeczników patentowych

– przy czym za osobiste wykonywanie wolnego zawodu uważa się wykonywanie działalności bez pomocy osób trzecich w zakresie czynności związanych z danym zawodem. Oznacza to, że podatnik wykonujący wolny zawód nie zatrudnia osób na podstawie umów o pracę, umów zleceń, umów o dzieło oraz innych umów o podobnym charakterze, jeżeli zakres realizowanych przez nich prac pokrywa się z usługami, które świadczy sam przedsiębiorca.

Do końca 2021 roku do wolnych zawodów zaliczane były również grupy podatników takie jak:

  • lekarze, lekarze fizjoterapeuci;
  • architekci, inżynierowie budownictwa, rzeczoznawcy budowlani;
  • nauczyciele świadczący usługi edukacyjne polegające na udzielaniu lekcji na godziny.

Od 2022 roku zawody te zostały ujęte pod konkretnym PKWiU w ramach danej stawki ryczałtu.

Zmiana definicji „wolnego zawodu” wpływa na stawki ryczałtu stosowane przez tych podatników. Polski Ład wprowadza dwie nowe stawki ryczałtu: 14% i 12%. Od 1 stycznia 2022 roku zgodnie z nowym brzmieniem art. 12 ust. 2a ustawy o ryczałcie ze stawki 14% ryczałtu mogą korzystać podatnicy świadczący usługi:

  • w zakresie opieki zdrowotnej (PKWiU dział 86);
  • architektoniczne i inżynierskie oraz usługi badań i analiz technicznych (PKWiU dział 71);
  • w zakresie specjalistycznego projektowania (PKWiU 74.1).

Zgodnie z nowym brzmieniem art. 12 ust. 2b ustawy o ryczałcie ze stawki 12% ryczałtu mogą korzystać podatnicy świadczący usługi:

  • związane z wydawaniem:
    • pakietów gier komputerowych (PKWiU ex 58.21.10.0), z wyłączeniem publikowania gier komputerowych w trybie online;
    • pakietów oprogramowania systemowego (PKWiU 58.29.1);
    • pakietów oprogramowania użytkowego (PKWiU 58.29.2);
    • oprogramowania komputerowego pobieranego z internetu (PKWiU ex 58.29.3), z wyłączeniem pobierania oprogramowania w trybie online;
  • związane z doradztwem w zakresie sprzętu komputerowego (PKWiU 62.02.10.0);
  • związane z oprogramowaniem (PKWiU ex 62.01.1);
  • objęte grupowaniem „Oryginały oprogramowania komputerowego” (PKWiU 62.01.2);
  • związane z doradztwem w zakresie oprogramowania (PKWiU ex 62.02);
  • w zakresie instalowania oprogramowania (PKWiU ex 62.09.20.0);
  • związane z zarządzaniem siecią i systemami informatycznymi (PKWiU 62.03.1).
Do końca 2021 roku przychody z tytułu świadczenia powyższych usług objętych w 2022 roku stawką 12% lub 14% były opodatkowane stawką ryczałtu 15% lub 17%.

Wyłączenie z katalogu wolnych zawodów niektórych branż spowodowało poszerzenie grupy podatników, którzy mogą korzystać z niższych stawek ryczałtu. Dotychczas wyżej wymienieni podatnicy, którzy świadczyli usługi osobiście w ramach wolnego zawodu, mogli stosować stawkę 17% ryczałtu. Stawka 15% przysługiwała im wyłącznie w przypadku, gdy świadczyli usługi z udziałem osób trzecich, np. zatrudniając pracowników. Od 1 stycznia 2022 roku nie ma znaczenia, czy usługi świadczone są osobiście, czy z udziałem osób trzecich, ponieważ ustawodawca nie wprowadził takiego warunku przy usługach objętych stawką 12% lub 14%.

Jak zostało wspomniane, z katalogu wolnych zawodów od 1 stycznia 2022 roku zostali wykluczeni nauczyciele świadczący usługi edukacyjne polegające na udzielaniu lekcji na godziny. Oznacza to, że podatnicy ci nie muszą już opodatkowywać przychodów stawką 17%. Mogą stosować stawkę niższą, która wynosi 8,5% i dotyczy przychodów ze świadczenia usług w zakresie edukacji (PKWiU dział 85).

Od 1 stycznia 2022 roku rozszerzony został również katalog czynności opodatkowanych stawką 3% ryczałtu o:

  • przychody z odpłatnego zbycia składników będących rzeczami ruchomymi, wykorzystywanych na potrzeby związane z działalnością gospodarczą lub przy prowadzeniu działów specjalnych produkcji rolnej, na podstawie umowy leasingu operacyjnego;
  • wartość pracy osoby zatrudnionej nielegalnie (czyli bez potwierdzenia na piśmie w wymaganym terminie rodzaju zawartej umowy i jej warunków) ustalona za każdy miesiąc, w którym zostało stwierdzone nielegalne zatrudnienie, w wysokości równowartości minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w danym miesiącu, przy czym przychód powstaje na dzień stwierdzenia nielegalnego zatrudnienia;
  • wartość przychodu pracownika z tytułu nielegalnego zatrudnienia oraz przychody pracownika w części, w jakiej pracodawca nie ujawnił ich właściwym organom państwowym;
  • kwota płatności dotyczącej transakcji, o której mowa w art. 7b ustawy o prawach konsumenta, otrzymanej bez pośrednictwa rachunku płatniczego.
Art. 7b ustawy o prawach konsumenta w brzmieniu od 1 stycznia 2022 roku:

„Konsument jest obowiązany do dokonywania płatności za pośrednictwem rachunku płatniczego, jeżeli jednorazowa wartość transakcji z przedsiębiorcą, bez względu na liczbę wynikających z niej płatności, przekracza 20 000 zł lub równowartość tej kwoty, przy czym transakcje w walutach obcych przelicza się na złote według średniego kursu walut obcych ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień dokonania transakcji”

Przykład 1.

Pan Aleksander prowadzi firmę XYZ opodatkowaną ryczałtem 15% i przyjął zapłatę za sprzedaż usługi w gotówce od osoby prywatnej. Wartość zapłaty to 25 000 zł. Na jakie konsekwencje naraził się pan Aleksander?

Z racji tego, że od 1 stycznia 2022 roku obowiązuje limit płatności gotówkowej z osobami prywatnymi w kwocie 20 000 zł, pan Aleksander powinien przyjąć zapłatę w formie bezgotówkowej. W przypadku płatności gotówką oprócz przychodu 25 000 zł w stawce 15% ryczałtu musi wykazać w ewidencji przychodu dodatkowy przychód w stawce 3%, który ma charakter sankcji za niestosowanie limitu płatności gotówkowej.

Ulga związana z zatorami płatniczymi a ryczałt

Ustawodawca w ramach zmian wprowadzonych w pakiecie Polskiego Ładu doprecyzował również kwestie związane ze stosowaniem ulgi na złe długi w ramach przeciwdziałania zatorom płatniczym u podatników rozliczających się na zasadach ryczałtu. Zgodnie z nowym brzmieniem art. 11 ust. 4 pkt 2 ustawy o ryczałcie w ramach ulgi podatnik jest zobowiązany do zwiększenia wartości przychodów o nieuregulowaną kwotę zobowiązania z tytułu zakupu towarów, w przypadku gdy od terminu płatności wskazanego na fakturze, rachunku lub umowie upłynęło 90 dni. W myśl art. 21 ust. 3f ustawy o ryczałcie zwiększenia (w związku z brakiem płatności) lub zmniejszenia przychodów (w związku z uregulowaniem zobowiązania, do którego zastosowano wcześniej ulgę) dokonuje się w zryczałtowanej zaliczce na podatek w trakcie roku. Zwiększenie wykazuje się w zeznaniu podatkowym PIT-28 składanym za rok, w którym została zastosowana ulga.

Od 1 stycznia 2022 roku ulga związana z zatorami płatniczymi ma zastosowanie wyłącznie do nieuregulowanych zobowiązań dotyczących zakupu towarów. W uzasadnieniu do projektu Polskiego Ładu zostało doprecyzowane, że chodzi o towary handlowe, materiały, surowce itp., co do których podatnik ma obowiązek posiadać i przechowywać dowody ich zakupu.

Przykład 2.

Pan Łukasz prowadzi firmę opodatkowaną na zasadach ryczałtu. 3 stycznia 2022 roku otrzymał fakturę zakupu towarów, której termin płatności upływa 7 stycznia 2022. Jednocześnie 5 stycznia 2022 nabył usługi udokumentowane fakturą, której termin płatności mija 10 stycznia. Pan Łukasz nie opłacił faktur przed upływem 90 dni od terminu płatności wskazanego na fakturze. Kiedy ma obowiązek wykazania ulgi związanej z zatorami płatniczymi?

W przypadku obu faktur 90 dni od upływu terminu płatności z dokumentu zakupu mija w kwietniu 2022 roku. Natomiast ulgą na złe długi będzie objęta wyłącznie faktura dotycząca zakupu towarów i tylko ten dokument pan Łukasz jest zobligowany wykazać w PIT-28 za 2022 rok.

Wysokość składki zdrowotnej a zryczałtowana zaliczka na podatek

Od 1 stycznia 2022 roku składka zdrowotna nie pomniejsza zobowiązania podatkowego w żadnej z dostępnych form opodatkowania, w tym również w przypadku ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych. Wynika to m.in. z uchylenia art. 13 ust 1 i 2 ustawy o ryczałcie, który dawał takie prawo podatnikom opodatkowanym na zasadach ryczałtu.

Pomimo tego, że ustawodawca odmówił podatnikom prawa do ujmowania składki zdrowotnej w zaliczkach na podatek, mają oni obowiązek jej comiesięcznego opłacania.

Z racji tego, że wysokość składki zdrowotnej uzależniona jest od uzyskanego przychodu, został zmieniony termin jej zapłaty na 20. dzień miesiąca za miesiąc bieżący.

Niezmiennie składka na ubezpieczenie zdrowotne wynosi 9% podstawy wymiaru. Natomiast zgodnie z nowym brzmieniem art. 81 ust. 2f ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych podstawą wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne jest:

  • kwota odpowiadająca 60% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, jeżeli przychody z działalności gospodarczej, osiągnięte od początku roku kalendarzowego, nie przekroczyły kwoty 60 000 zł;
  • kwota przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, jeżeli przychody z działalności gospodarczej, osiągnięte od początku roku kalendarzowego, przekroczyły kwotę 60 000 zł i nie przekroczyły kwoty 300 000 zł;
  • kwota odpowiadająca 180% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, jeżeli przychody z działalności gospodarczej, osiągnięte od początku roku kalendarzowego, przekroczyły kwotę 300 000 zł.
Przez „przeciętne miesięczne wynagrodzenie” rozumie się wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw w czwartym kwartale roku poprzedniego, włącznie z wypłatami z zysku, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”.

Powyższe oznacza, że wysokość składki zdrowotnej może ulec zmianie w trakcie roku wraz ze wzrostem uzyskanego przychodu.

W styczniu 2022 roku podstawa składki zdrowotnej będzie ustalana na dotychczasowych zasadach. Natomiast nowe zasady wyliczania składki zdrowotnej będą obowiązywały od 1 lutego 2022 roku.

Aby wyliczyć wartość składki zdrowotnej w 2022 roku, należałoby poznać wartość przeciętnego wynagrodzenia za IV kwartał 2021 roku. To z kolei zostanie opublikowane dopiero w 2022 roku. Natomiast aby przedstawić szacunkową wartość składki, posłużymy się przeciętnym wynagrodzeniem z III kwartału 2021 roku, które wynosi 5885,75 zł.

Kwota przychodu

Wysokość składki zdrowotnej

do 60 000 zł

317,83 zł, czyli 9% * 60% * 5885,75 zł

od 60 001 zł do 300 000 zł

529,72 zł, czyli 9% * 5885,75 zł

powyżej 301 000 zł

953,49 zł, czyli 9% * 180% * 5885,75 zł

W sytuacji gdy po zakończonym roku okaże się, że przedsiębiorca ma niedopłatę w wysokości składki zdrowotnej, będzie musiał dopłacić powstałą różnicę wraz ze składką za luty roku następnego. Taka sytuacja nie powoduje zaległości podatkowej z tego tytułu, a tym samym obowiązku zapłaty odsetek podatkowych. W przypadku nadpłaty składki zdrowotnej podatnik może złożyć wniosek do ZUS-u o jej zwrot.

ZUS nie zwróci nadpłaty składek zdrowotnych samodzielnie. Przedsiębiorca musi złożyć dodatkowy wniosek o zwrot. Wniosek należy złożyć w formie elektronicznej w terminie do 30 maja, a zwrot zostanie zrealizowany do 30 lipca (pod warunkiem że przedsiębiorca nie posiada bieżących zaległości w ZUS-ie).

Wynajem prywatnych składników majątku, czyli tzw. najem prywatny

Kolejną dużą zmianą dla przedsiębiorców jest sposób opodatkowania najmu prywatnego. Dotychczas podatnicy mieli prawo wyboru, czy chcą rozliczać najem na zasadach ogólnych, czyli skalą podatkową, czy opodatkować przychody ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych. Od 1 stycznia 2023 roku, zgodnie z nowym brzmieniem art. 2 ust. 1a ustawy o ryczałcie, przychody z tytułu:

  • najmu, podnajmu, dzierżawy, poddzierżawy oraz innych umów o podobnym charakterze
  • oraz dzierżawy, poddzierżawy działów specjalnych produkcji rolnej oraz gospodarstwa rolnego lub jego składników na cele nierolnicze albo na prowadzenie działów specjalnych produkcji rolnej

– które nie są uzyskiwane w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, opodatkowuje się na zasadach ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych.

Od 1 stycznia 2023 roku podatnicy nie mają prawa do rozliczania przychodów z najmu prywatnego (czyli poza działalnością gospodarczą) na zasadach ogólnych, czyli skalą podatkową.

W przypadku najmu prywatnego w 2022 roku nadal obowiązują dwie stawki:

  • ryczałt 8,5% dla przychodów do limitu 100 000 zł;
  • ryczałt 12,5% dla przychodów stanowiących nadwyżkę nad limit 100 000 zł.

Zgodnie z nowym brzmieniem art. 12 ust. 14 ustawy o ryczałcie do powyższego limitu przychodów nie wlicza się przychodów uzyskiwanych z pozarolniczej działalności gospodarczej (również gdy działalność ta jest prowadzona w formie spółki).

Przykład 3.

Pani Helena prowadzi działalność gospodarczą opodatkowaną ryczałtem 15% i uzyskuje przychody z najmu prywatnego mieszkań. W czerwcu 2022 roku łączna wartość przychodów z najmu wyniosła 20 000, a z tytułu prowadzonej działalności 90 000 zł. Jaką stawkę ryczałtu dla uzyskanych przychodów powinna zastosować pani Helena, jeżeli ich łączna suma w czerwcu wyniosła 110 000 zł?

Przychody uzyskiwane w ramach najmu prywatnego i działalności gospodarczej nie sumują się. Oznacza to, że pani Helena nie przekroczyła limitu 100 000 zł z tytułu najmu prywatnego, a więc przychody w kwocie 20 000 zł może opodatkować stawką 8,5% ryczałtu. Przychody z prowadzonej działalności powinna natomiast opodatkować stawką 15% ryczałtu.

Zmiany wprowadzone w ramach Polskiego Ładu doprecyzowały również sposób opodatkowania ryczałtem przychodów należnych, choć faktycznie nieotrzymanych przez wynajmujących. Zgodnie z art. 6 ust. 1ba ustawy o ryczałcie, jeżeli wynajmujący lub wydzierżawiający przeniósł na rzecz osoby trzeciej wierzytelności z tytułu opłat wynikających z takich umów, a umowy te między stronami nie wygasają, wówczas opłaty ponoszone przez najemcę lub dzierżawcę na rzecz osoby trzeciej stanowią przychód wynajmującego lub wydzierżawiającego w dniu zapłaty. Chodzi tutaj m.in. o przypadek, kiedy podatnik posiada zobowiązania wobec osób trzecich np. z tytułu zaległości objętych postępowaniem komorniczym lub alimentów, gdzie wpłata z tytułu najmu zostaje przekazana bezpośrednio przez najemcę na rzecz osoby trzeciej. W takiej sytuacji wynajmujący nie otrzymuje fizycznie środków pieniężnych, jednak płatność ta również traktowana jest po jego stronie jako przychód do opodatkowania.

Polski Ład nie wprowadził zmian w zakresie opłacania składki zdrowotnej przez podatników uzyskujących przychody w ramach najmu prywatnego. W 2022 roku najem prywatny nadal zwolniony jest ze składek zdrowotnych.

Od 1 stycznia 2022 roku podatnicy nadal nie muszą informować urzędu skarbowego, w formie specjalnego oświadczenia, o opodatkowaniu ryczałtem przychodów uzyskanych w ramach najmu prywatnego.

Jeżeli w 2021 roku podatnik opodatkowywał przychody z najmu prywatnego na zasadach ogólnych, to od 1 stycznia 2023 roku ma obowiązek zmiany formy opodatkowania na ryczałt. Przy czym nie musi składać dodatkowych oświadczeń z tego tytułu do urzędu skarbowego.

W uzasadnieniu do projektu Polskiego Ładu czytamy również, że: „[...] małżonkowie, którzy przed 1 stycznia 2022 roku korzystali z zasady opodatkowania całości dochodów przez jednego z nich na podstawie przepisów ustawy PIT, będą nadal korzystali z tej zasady przy opodatkowaniu, od 1 stycznia 2022 roku, całości przychodu przez jednego z małżonków ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych. Nie będą tym samym obowiązani składać w tym zakresie kolejnego oświadczenia, z uwagi na objęcie, od 1 stycznia 2022 roku, przychodów ze źródła określonego w art. 10 ust. 1 pkt 6 ustawy PIT wyłącznie opodatkowaniem w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych”.

Obowiązek przekazywania ewidencji środków trwałych i WNiP do urzędu

Od 1 stycznia 2023 roku, zgodnie z art. 15 ust. 12 ustawy o ryczałcie, podatnicy prowadzący ewidencję lub wykaz środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych (tzw. WNiP) będą mieli obowiązek korzystać w tym celu z programów komputerowych i przesyłać taką ewidencję i wykaz do urzędu skarbowego.

Ewidencja lub wykaz środków trwałych i WNiP trwałych może być przekazywana do urzędu skarbowego wyłącznie elektronicznie.

Częstotliwość składania ewidencji lub wykazu uzależniona jest od sposobu rozliczania ryczałtu. W przypadku opłacania ryczałtu:

  • miesięcznie – ewidencja lub wykaz powinny posiadać stan majątku na ostatni dzień rozliczanego miesiąca;
  • kwartalnie – ewidencja lub wykaz powinny posiadać stan majątku na ostatni dzień rozliczanego kwartału.

Ewidencję lub wykaz należy wysłać do urzędu skarbowego do 20. dnia miesiąca następującego po rozliczanym miesiącu lub kwartale, czyli w terminie wpłaty ryczałtu. Natomiast ewidencję i wykaz za grudzień lub IV kwartał roku poprzedniego należy przesłać do urzędu do końca lutego kolejnego roku.

Ustawodawca nie zwolnił z obowiązku przesyłania ewidencji i ryczałtu podatników, którzy w danym okresie nie uzyskali przychodu, a tym samym nie opłacają ryczałtu. Oznacza to, że wysyłki ewidencji i wykazu należy dokonać niezależnie od obowiązku wpłaty ryczałtu.

Zgodnie z art. 15 ust. 13 ustawy o ryczałcie, który również wejdzie w życie dopiero od 1 stycznia 2023 roku, Minister Finansów może w drodze rozporządzenia rozszerzyć zakres informacji przekazywanych przez podatników w ewidencji lub wykazie środków trwałych i WNiP, jak również określić podmioty, które będą zwolnione z tego obowiązku. Działanie to ma na celu walkę z nadużyciami podatkowymi, w tym identyfikacji obszarów, które są narażone na nadużycia w ramach kontroli poprawności rozliczeń podatników.