Poradnik Przedsiębiorcy

Symbol TM - czy można go swobodnie używać?

W obrocie handlowym powszechnie spotykane jest oznaczanie nazw czy symboli przedsiębiorcy za pomocą różnorakich ikon, na przykład symbol TM lub ®. Każdy przedsiębiorca winien wiedzieć, co symbolizują te oznaczenia, aby móc prawidłowo ich używać i w ten sposób podnieść renomę swojej marki.

Różne symbole, różne znaczenia

Dwa najważniejsze oznaczenia pojawiające się w obrocie handlowym to symbole ™ oraz ®. Oba odnoszą się do znaku towarowego, czyli oznaczenia umożliwiającego odróżnienie towarów oferowanych przez konkretnego przedsiębiorcę od wszystkich innych towarów innych przedsiębiorców.

Symbol ™ (ang. trademark) oznacza znak towarowy.
Symbol ® (ang. registered) oznacza zarejestrowany znak towarowy.
Symbol SM (ang. service mark) oznacza znak usługowy.
Symbol © (ang. copyright) oznacza prawo autorskie.
Rozróżnienie pomiędzy oznaczeniem ™ oraz ® polega na rejestracji – aby przedsiębiorca mógł używać symbolu ®, musi zarejestrować znak towarowy w urzędzie patentowym.

Stosowanie symboli ™ oraz ® nie jest obowiązkowe – korzystanie z nich jest uprawnieniem. Przedsiębiorca może stosować tylko znak ™ albo tylko znak ® (pod warunkiem dokonania rejestracji). W przypadku zarejestrowanych znaków towarowych przedsiębiorca może używać symboli ™ oraz ® zamiennie.

Posługiwanie się symbolem ™ bez wątpienia dodaje przedsiębiorcy prestiżu i sprawia, że stosowany przez niego znak nabiera większego znaczenia w obrocie handlowym. Nawet jeżeli przedsiębiorca nie zdecyduje się na przeprowadzenie procedury rejestracyjnej, umieszczenie symbolu ™ przy stosowanym znaku towarowym podnosi świadomość marki wśród jego potencjalnych klientów oraz wskazuje konkurentom, że przedsiębiorca uznaje stosowane przez siebie oznaczenie za znak towarowy podlegający ochronie.

Przepis art. 120 ust. 1 i 2 ustawy Prawo własności przemysłowej:
„1. Znakiem towarowym może być każde oznaczenie umożliwiające odróżnienie towarów jednego przedsiębiorstwa od towarów innego przedsiębiorstwa oraz możliwe do przedstawienia w rejestrze znaków towarowych w sposób pozwalający na ustalenie jednoznacznego i dokładnego przedmiotu udzielonej ochrony. 
2. Znakiem towarowym, w rozumieniu ust. 1, może być w szczególności wyraz, włącznie z nazwiskiem, rysunek, litera, cyfra, kolor, forma przestrzenna, w tym kształt towaru lub opakowania, a także dźwięk”.

Symbol TM - kto może go używać?

Oznaczenie ™ wywodzi się z krajów anglosaskich. Przedsiębiorca, który posługuje się znakiem towarowym, może używać symbolu ™ do oznaczenia używanego przez siebie znaku. Użycie symbolu ™ nie ma jednak znaczenia sformalizowanego – w tym przypadku chodzi bardziej o zasygnalizowanie wszystkim potencjalnym zainteresowanym, iż przedsiębiorca posługuje się swoim unikatowym znakiem towarowym. Przedsiębiorca może używać tego oznaczenia niezależnie od tego, czy zarejestrował znak w urzędzie patentowym albo czy zamierza dokonać formalnej rejestracji.

Każdy przedsiębiorca może posługiwać się symbolem ™. Używanie tego oznaczenia nie wymaga dokonania żadnej procedury rejestracyjnej.
Przedsiębiorca, który nie zarejestrował znaku towarowego w urzędzie patentowym, nie może posługiwać się symbolem ®.
Korzystanie ze znaku ™ nie wymaga dokonywania żadnych formalności ani ponoszenia żadnych opłat. Znak ™ może być używany na całym świecie, również w Stanach Zjednoczonych (uwaga: używanie symbolu ™ w Niemczech wymaga dokonania rejestracji znaku towarowego).
Naruszenie niezarejestrowanego znaku towarowego może wiązać się z odpowiedzialnością na zasadach ogólnych wynikających z Kodeksu cywilnego oraz Ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.
Choć przedsiębiorca może używać swojego znaku towarowego bez rejestracji w urzędzie patentowym, zdrowy rozsądek podpowiada, że znak warto zarejestrować. Rejestracja powoduje, że przedsiębiorca nabywa prawo ochronne o charakterze wyłącznym – żaden inny podmiot nie będzie mógł posługiwać się uprzednio zarejestrowanym znakiem ani zarejestrować go jako własnego. Marka – zarejestrowany znak towarowy – posiada również określoną, czasem bardzo dużą wartość. Rejestracja powoduje, że przedsiębiorca może dokonywać swobodnego obrotu znakiem towarowym (np. może zbyć znak towarowy na rzecz innego przedsiębiorcy). Jak wskazano w treści orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Krakowie:

„celem zamieszczenia znaku ® jest poinformowanie, że znak towarowy z tym wyróżnikiem korzysta z ochrony. Ze znakiem tym nie są związane żadne prawa, które miałyby na celu wzmocnienie na rynku pozycji towaru oznaczonego znakiem towarowym z symbolem ®. Znak ten nie zawiera bowiem żadnych informacji o samym produkcie. Jest to raczej informacja dla tych podmiotów, które chciałyby naruszyć prawo ochronne z zarejestrowanego znaku towarowego, że w przypadku naruszenia uprawnionemu będą przysługiwać w stosunku do naruszyciela określone roszczenia” (por. wyrok SA w Krakowie z 18 marca 2008 roku, wydany w sprawie I ACa 149/08).

Jak zarejestrować znak towarowy?

Przedsiębiorca, który chce uzyskać formalną ochronę swojego znaku towarowego, musi dokonać procedury rejestracyjnej. Za rejestrację znaków towarowych odpowiedzialny jest Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej. Uzyskane w wyniku rejestracji prawo ochronne na znak towarowy obowiązuje przez 10 lat – po upływie tego czasu konieczne jest przedłużenie ochrony na kolejny okres. Zgodnie z aktualnie obowiązującymi przepisami przedłużenie ochrony nie wymaga składania kolejnego wniosku – konieczne jest wyłącznie wniesienie wymaganej opłaty.

Przedsiębiorca, który zarejestruje w urzędzie patentowym swój znak towarowy, może używać oznaczenia ®.
Przepis art. 153 ust. 1(3) ustawy Prawo własności przemysłowej:
„Uprawniony może wskazać, że jego znak został zarejestrowany, poprzez umieszczenie w sąsiedztwie znaku towarowego litery „R” wpisanej w okrąg”.
Złożenie wniosku o rejestrację znaku towarowego wymaga przygotowania następujących dokumentów:

  • podania (wzór podania można pobrać na stronie internetowej Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej);
  • fotografii lub odbitki znaku;
  • w przypadku dźwięku – dwa egzemplarze informatycznych nośników danych z nagraniem (np. pendrive);
  • w przypadku rysunku – jeden egzemplarz fotografii lub odbitki;
  • dokument potwierdzający uiszczenie opłaty od zgłoszenia;
  • dowód potwierdzający pierwszeństwo do używania znaku albo oświadczenie przedsiębiorcy o podstawie do korzystania z uprzedniego pierwszeństwa;
  • dokument stwierdzający prawo przedsiębiorcy do używania oznaczeń w znaku towarowym, jeżeli w znaku występują oznaczenia przysługujące podmiotom trzecim.

Urząd patentowy może odmówić zarejestrowania znaku, jeżeli na przykład:
– wniosek został zgłoszony w złej wierze;
– zgłoszone oznaczenie nie stanowi znaku towarowego;
– zgłoszone oznaczenie zostało już zarejestrowane przez innego przedsiębiorcę.

Jeżeli znak towarowy zostanie zarejestrowany na terenie choćby jednego państwa członkowskiego Unii Europejskiej, może być używany w odniesieniu do produktów wprowadzanych do obrotu na terenie całej Unii.
Opłata jednorazowa za zgłoszenie znaku towarowego wynosi aktualnie 450 zł w jednej klasie towarowej (i 120 zł przy każdej następnej klasie).