Umowa zlecenia z osobą pracującą za granicą na etacie a ubezpieczenie ZUS

Nasz ekspert:
Artykuły autora

Wielkość tekstu:

Zawarcie umowy zlecenia ze zleceniobiorcą będącym jednocześnie pracownikiem zatrudnionym w Polsce na umowę o pracę nie budzi wątpliwości co do konieczności zgłoszenia takiego zleceniodawcy do ubezpieczenia w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. W dzisiejszych czasach, gdzie występuje duża współpraca transgraniczna, niczym nadzwyczajnym nie jest to, że pracownikami lub zleceniobiorcami są osoby podlegające ubezpieczeniom społecznym w innym kraju czy państwie członkowskim Unii Europejskiej. Dlatego też mogą pojawić się wątpliwości, czy zawarcie umowy zlecenia przez polskiego przedsiębiorcę lub inny podmiot z osobą pracującą na etacie poza granicami Polski i posiadającej tam tytuł do ubezpieczenia wymaga zgłoszenia takiego zleceniobiorcy do ubezpieczenia w ZUS-ie. Czy umowa zlecenia z osobą pracującą za granicą powinna być zgłoszona do ZUS?

Umowa zlecenia z obywatelem innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej

Należy wyróżnić sytuację, kiedy zleceniobiorca jest obywatelem jednego z państw członkowskich Unii Europejskiej, Islandii, Liechtensteinu, Norwegii, Szwajcarii, w tych przypadkach kwestie dotyczące ubezpieczenia społecznego reguluje bowiem Rozporządzenie (WE) nr 883/2004 — w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) 987/2009 z dnia 16 września 2009 roku dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Wskazane regulacje normują kwestie dotyczące objęciem ubezpieczenia społecznego obywateli jednego z państw członkowskich Unii Europejskiej, Islandii, Liechtensteinu, Norwegii, Szwajcarii w ten sposób, że w danym czasie są oni objęci przepisami jednego kraju, a tym samym obowiązek opłacania składek mają w jednym kraju.

Instytucje zabezpieczenia społecznego oceniają każdorazowo sytuację danego człowieka i ustalą kraj, którego ustawodawstwu w zakresie zabezpieczenia społecznego podlega on zgodnie z powołanymi przepisami Unii Europejskiej.

Regułą jest, że dana osoba podlega przepisom kraju, w którym faktycznie wykonuje pracę najemną lub prowadzi działalność na własny rachunek, natomiast bez znaczenia pozostaje to, gdzie osoba taka mieszka czy też to, gdzie ma siedzibę pracodawca.

Powyższa zasada ma zastosowanie do wszystkich osób zarówno podejmujących działalność zarobkową, w tym zatrudnionych na umowę o pracę, umowy cywilnoprawne itp., jak i do osób wykonujących działalność na własny rachunek. Powyższa reguła podlega uszczegółowieniu we wskazany poniżej sposób.

Jeśli znaczna część działalności wynosząca nie mniej niż 25% wykonywana jest w kraju zamieszkania danej osoby, to wówczas podlega ona ubezpieczeniom społecznym i przepisami z tym związanymi w swoim kraju zamieszkania.

Gdyby jednak osoba ta nie wykonywała znacznej części swojej działalności w swoim kraju zamieszkania, podlegać będzie przepisom kraju, w którym znajduje się siedziba firmy lub miejsce prowadzenia działalności jej pracodawcy.

Jeśli dana osoba pracuje dla kilku pracodawców, których siedziby mieszczą się w różnych krajach, podlegać będzie przepisom swojego kraju zamieszkania, nawet jeśli nie wykonuje w nim znacznej części swojej działalności.

Jeżeli osoba prowadzi działalność na własny rachunek i nie wykonuje znacznej części swojej działalności w swoim kraju zamieszkania, podlega przepisom kraju, w którym znajduje się ośrodek interesów jej życiowych.

Kiedy osoba jest zatrudniona jako pracownik najemny lub prowadzi działalność na własny rachunek w różnych krajach, wówczas będzie ubezpieczona w tym w kraju, w którym jest zatrudniona.

Przechodząc do omawianego problemu, a mianowicie do tego, jak wygląda sytuacja w zakresie ubezpieczenia w ZUS-ie osoby pracującej na etacie za granicą zawierającej umowę zlecenie, wskazać należy, że co do zasady nie będzie ona podlegała ubezpieczeniu w polskim ZUS-ie.

Przykład 1.

Jan Nowak prowadzi firmę XYZ. Zamierza zawrzeć umowę zlecenia z Helmutem Schwarzem – Niemcem, który pracuje w Niemczech w ramach stosunku pracy. Pan Jan zastanawia się, czy w związku z powyższym powinien zgłosić pana Helmuta do ubezpieczenia w ZUS-ie. Wskazać należy, że pan Helmut podlega w takiej sytuacji systemowi zabezpieczenia społecznego w Niemczech, dlatego też ewentualnie obowiązek zgłoszenia go do ubezpieczenia na podstawie umowy zlecenia zaistnieje, o ile niemieckie przepisy będą na to wskazywać. Pan Jan nie ma obowiązku odprowadzania żadnych składek do ZUS-u w Polsce.

Osoba mająca zamieszkanie w jednym z państw, w którym pracuje, podlega systemowi zabezpieczenia społecznego państwa zamieszkania. Obowiązek ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego podlega więc ocenie z punktu widzenia przepisów prawa państwa zamieszkania tej osoby. W konsekwencji prowadzi to do wniosku, że przepisy obowiązujące w państwie zamieszkania danej osoby decydują o tym, czy za tę osobę należy odprowadzać składki ubezpieczeniowe, jaki jest zakres ubezpieczeń obejmujących tę osobę i jaka obowiązuje wysokość składek na jej ubezpieczenie.

Osoba, z którą zleceniodawca podpisuje umowę zlecenia, mieszkająca na stałe na terenie państwa członkowskiego Unii Europejskiej i która jest tam zatrudniona, będzie odprowadzała składki do ubezpieczenia społecznego uregulowanego w przepisach tego kraju, a nie Polski, gdyż osoba ta podlega w tym zakresie ustawodawstwu państwa miejsca zamieszkania, więc jej prawa i obowiązki w zakresie zabezpieczenia społecznego, w tym ubezpieczenia zdrowotnego, systemu świadczeń rodzinnych czy świadczeń dla bezrobotnych są oceniane na podstawie przepisów tego kraju.
W przypadku podpisania z taką osobą umowy zlecenia przez polską firmę należy badać ewentualny obowiązek ubezpieczeniowy zleceniobiorcy z tytułu tej umowy na podstawie prawa kraju zamieszkania zleceniobiorcy.

Jeżeli przepisy ustawodawstwa kraju zamieszkania zleceniobiorcy w odniesieniu do umowy zlecenie przewidują konieczność zgłoszenia do ubezpieczeń i odprowadzania składek do systemu ubezpieczeń społecznych, polska firma zawierająca umowę zlecenia z taką osobą będzie zobowiązana jako płatnik do odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne w innym kraju członkowskim.

W celu uzyskania informacji, czy z tytułu danej umowy powstanie obowiązek ubezpieczeń społecznych, należy zwrócić się do właściwej instytucji ubezpieczeniowej państwa członkowskiego, w której są za tę osobę opłacane składki.

Jeśli instytucja ta stwierdzi, że dana osoba podlega ubezpieczeniom w innym niż Polska kraju członkowskim, wystawi zaświadczenie E-101, którego kopia powinna zostać przekazana do ZUS-u.

Umowa zlecenia z osobą pracującą za granicą

Zaświadczenie to stanowi dowód na to, że zleceniobiorca podlega wyłącznie ustawodawstwu innego państwa członkowskiego w zakresie ubezpieczeń społecznych i nie podlega ubezpieczeniom społecznym w Polsce. Zaświadczenie to jest formą ochrony zleceniodawcy w razie kontroli z ZUS-u oraz podstawą do zwolnienia z obowiązku opłacania składek ubezpieczeniowych w Polsce od umowy zlecenia.

Zdarza się również tak, że polskie firmy chcą zawrzeć umowę zlecenie z mieszkańcami innych krajów niż Państwa członkowskie i również w tym wypadku pojawia się wątpliwość, co z ubezpieczeniami społecznymi takich osób z tytułu zlecenia.

Zgodnie z zasadą terytorialności wynikającą z art. 6 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Polski są m.in.:

  • pracownikami;
  • osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, przy czym z umowy-zlecenia uczniowie i studenci do ukończenia 26. roku życia nie podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.

Z powołanego przepisu wynika, że wszystkie osoby fizyczne bez względu na ich miejsce zamieszkania czy obywatelstwo podlegają polskim ubezpieczeniom społecznym, o ile wykonują zlecenie na obszarze Polski i na rzecz polskiego podmiotu.

Dlatego, rozstrzygając obowiązek ubezpieczeń społecznych cudzoziemców, należy ustalić:

  • czy doszło do zawarcia umowy zlecenia z polskim podmiotem;
  • czy zawarta umowa zlecenie jest faktycznie wykonywana na obszarze Polski.

Jeżeli umowa zlecenie została zawarta z polskim podmiotem i zlecenie w ramach zawartej umowy jest wykonywane na obszarze Polski, to cudzoziemiec będzie podlegał ubezpieczeniom społecznym w Polsce z tytułu umowy zlecenia.[/alert-info]

Polskim przepisom o ubezpieczeniach społecznych nie podlegają m.in.:

  • cudzoziemcy oraz obywatele polscy zamieszkujący na stałe za granicą, choćby byli zatrudnieni przez polskie podmioty, których miejsce wykonywania zlecenia określone zostało poza granicami Polski.

Wskazać należy, że cudzoziemiec nie podlega polskiemu ustawodawstwu w zakresie ubezpieczeń społecznych nawet w sytuacji, gdy zawarł umowę zlecenia z polskim podmiotem, ale miejsce wykonywania zlecenia określono poza granicami Polski. Jeśli bowiem miejsce wykonania zlecenia zostało określone za granicą i tam jest ono wykonywane, to zatrudniony cudzoziemiec nie jest zleceniobiorcą na obszarze Polski. 

W tym wypadku elementem decydującym o tym, czy cudzoziemiec objęty zostanie ubezpieczeniami społecznymi z ZUS-u z tytułu zlecenia, jest miejsce wykonywania zlecenia w ramach zawartej umowy zlecenie. 

Samo zawarcie umowy zlecenia w siedzibie pracodawcy na terenie Polski nie ma znaczenia dla ustalenia obowiązku zgłoszenia zleceniobiorcy do ubezpieczenia w ZUS-ie; istotne jest miejsce wykonywania zlecenia.

Przykład 2.

Polska firma zamierza zlecić wykonanie zlecenia pracownikom z Meksyku. Z treści zawartej umowy wynika, że zlecenie będzie wykonywane w Meksyku. W takiej sytuacji zleceniobiorca nie jest objęty ubezpieczeniami społecznymi w Polsce, gdyż na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej nie wykonuje zlecenia, co nie rodzi obowiązku ubezpieczenia go w polskim ZUS-ie.

Wykonywanie na rzecz polskiej firmy przez cudzoziemca umowy cywilnoprawnej – umowy zlecenia wyłącznie za granicą nie powoduje obowiązku naliczania składek ZUS

Powyższe potwierdza też interpretacji Oddziału ZUS w Lublinie z 3 marca 2016 roku (sygn. WPI/200000/43/241/2016), w której wskazano: „Przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych również nie uzależniają objęcia polskimi ubezpieczeniami od posiadanego obywatelstwa, miejsca zamieszkania, pobytu itp. Istotny dla objęcia obowiązkiem ubezpieczeń emerytalnego i rentowych jest:

  1. fakt zawarcia z polskim podmiotem np. stosunku pracy czy innej umowy rodzącej zgodnie z przepisami obowiązek ubezpieczeń społecznych oraz
  2. wykonywanie pracy w ramach tych umów na obszarze Polski”.

Przykład 3.

Polska firma zamierza zlecić wykonanie zlecenia pracownikom z Ukrainy. Z treści zawartej umowy wynika, że zlecenie będzie wykonywane w Polsce. W takiej sytuacji zleceniobiorca jest objęty ubezpieczeniami społecznymi w Polsce, gdyż na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej wykonuje zlecenie, co rodzi obowiązek ubezpieczenia go w polskim ZUS-ie.

 

Artykuły
Brak wyników.
Więcej artykułów
Wzory
Brak wyników.
Więcej wzorów