Poradnik Przedsiębiorcy

Wypadek przy pracy i postępowanie wypadkowe - co należy wiedzieć?

W myśl art. 3 ust. 1-2 Ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (dalej: ustawa wypadkowa) za wypadek przy pracy uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło:

  • w związku z pracą,

  • podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności lub poleceń przełożonych,

  • podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika czynności na rzecz pracodawcy, nawet bez polecenia,

  • w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy w drodze między siedzibą pracodawcy a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy.

Ważne!

Zdarzenie może być zakwalifikowane jako wypadek przy pracy tylko wówczas, gdy spełnia równocześnie wszystkie cztery warunki.

Dodatkowo na równi z wypadkiem przy pracy, w zakresie uprawnienia do świadczeń określonych w ustawie, traktuje się wypadek, któremu pracownik uległ:

  • w czasie podróży służbowej w okolicznościach niewymienionych powyżej, chyba że wypadek spowodowany został postępowaniem pracownika, które nie pozostaje w związku z wykonywaniem powierzonych mu zadań;

  • podczas szkolenia w zakresie powszechnej samoobrony;

  • przy wykonywaniu zadań zleconych przez działające u pracodawcy organizacje związkowe.

Zdarzenie zakwalifikowane jako wypadek przy pracy

Zgodnie z art. art. 3 ust. 1-2 ustawy wypadkowej za wypadek przy pracy uważa się również nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w okresie ubezpieczenia wypadkowego z danego tytułu podczas:

  • uprawiania sportu w trakcie zawodów i treningów przez osobę pobierającą stypendium sportowe;

  • wykonywania odpłatnie pracy na podstawie skierowania do pracy w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania;

  • pełnienia mandatu posła lub senatora, pobierającego uposażenie;

  • odbywania szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego dorosłych lub przygotowania zawodowego w miejscu pracy przez osobę pobierającą stypendium w okresie odbywania tego szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego dorosłych lub przez inny podmiot kierujący,

  • wykonywania przez członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych oraz przez inną osobę traktowaną na równi z członkiem spółdzielni pracy na rzecz tych spółdzielni;

  • wykonywania pracy na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług

  • wykonywania pracy na podstawie umowy uaktywniającej, o której mowa w Ustawie z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3

  • współpracy przy wykonywaniu pracy na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia;

  • wykonywania zwykłych czynności związanych z prowadzeniem działalności pozarolniczej w rozumieniu przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych;

  • wykonywania zwykłych czynności związanych ze współpracą przy prowadzeniu działalności pozarolniczej w rozumieniu przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych;

  • wykonywania przez osobę duchowną czynności religijnych lub czynności związanych z powierzonymi funkcjami duszpasterskimi lub zakonnymi;

  • odbywania służby zastępczej oraz odbywania nauki w Krajowej Szkole Administracji Publicznej przez słuchaczy pobierających stypendium;

  • wykonywania pracy na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo umowy o dzieło, jeżeli umowa taka została zawarta z pracodawcą, z którym osoba pozostaje w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje ona pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy;

  • pełnienia przez funkcjonariusza celnego obowiązków służbowych.

Rodzaje wypadków przy pracy

Ustawa wypadkowa wprowadza rozróżnienie wypadków przy pracy na trzy grupy:

  • ciężkie,

  • śmiertelne,

  • zbiorowe.

Za ciężki wypadek przy pracy uważa się zdarzenie, w wyniku którego nastąpiło ciężkie uszkodzenie ciała, takie jak: utrata wzroku, słuchu, mowy, zdolności rozrodczej lub inne uszkodzenie ciała albo rozstrój zdrowia, naruszające podstawowe funkcje organizmu, a także choroba nieuleczalna lub zagrażająca życiu, trwała choroba psychiczna, całkowita lub częściowa niezdolność do pracy w zawodzie albo trwałe, istotne zeszpecenie lub zniekształcenie ciała.

Za śmiertelny wypadek przy pracy uważa się wypadek, w wyniku którego nastąpiła śmierć w okresie nieprzekraczającym 6 miesięcy od dnia wypadku.

Za zbiorowy wypadek przy pracy uważa się wypadek, któremu w wyniku tego samego zdarzenia uległy co najmniej dwie osoby.

Choroba zawodowa

Przepisy prawa pracy dokonują również sprecyzowania terminu choroby zawodowej, aby wyraźnie odróżnić ją od pojęcia wypadku przy pracy. Za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".

Świadczenia przyznawane ofiarom wypadków przy pracy i chorób zawodowych

Ustawa wypadkowa określa, iż z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej przysługują następujące świadczenia:

  • zasiłek chorobowy – dla ubezpieczonego, którego niezdolność do pracy została spowodowana wypadkiem przy pracy bądź chorobą zawodową,

  • świadczenie rehabilitacyjne - dla ubezpieczonego, który wyczerpał już zasiłek chorobowy, lecz nadal jest niezdolny do pracy, a dalsze leczenie lub rehabilitacja lecznicza rokują odzyskanie zdolności do pracy,

  • zasiłek wyrównawczy - dla ubezpieczonego będącego pracownikiem, którego wynagrodzenie uległo obniżeniu wskutek stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu,

  • jednorazowe odszkodowanie - dla ubezpieczonego, który doznał stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu, lub dla członków rodziny zmarłego ubezpieczonego lub rencisty,

  • renta z tytułu niezdolności do pracy - dla ubezpieczonego, który stał się niezdolny do pracy wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej,

  • renta szkoleniowa - dla ubezpieczonego, w stosunku do którego orzeczono celowość przekwalifikowania zawodowego ze względu na niezdolność do pracy w dotychczasiwym zawodzie spowodowaną wypadkiem przy pracy, lub chorobą zawodową,

  • renta rodzinna - dla członków rodziny zmarłego ubezpieczonego lub rencisty uprawnionego do renty  z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej,

  • dodatek do renty rodzinnej - dla sieroty zupełnej,

  • zasiłek pielęgnacyjny,

  • pokrycie kosztów leczenia z zakresu stomatologii i szczepień ochronnych oraz zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne w zakresie określonym ustawą.

Wypadek przy pracy a odszkodowanie

Osobie, która doznała stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu spowodowanego wypadkiem przy pracy lub jeżeli wskutek wypadku stała się całkowicie niezdolna do pracy, przysługuje jednorazowe odszkodowanie.

Jednorazowe odszkodowanie przysługuje również osobie, która zachorowała na chorobę zawodową w związku z wykonywaniem zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych realizowanych przez jednostki organizacyjne systemu oświaty, zajęć w szkole wyższej lub na studiach doktoranckich albo w czasie odbywania praktyki przewidzianej organizacją studiów lub nauki, bądź pracy w Ochotniczych Hufcach Pracy na innej podstawie niż umowa o pracę.

Prawo to uzyskują również członkowie rodziny osób, które zmarły wskutek wypadku lub choroby zawodowej. Przy czym za członków rodziny uprawnionych do jednorazowego odszkodowania uważa się:

  • małżonka,

  • dzieci własne, drugiego małżonka, przysposobione, przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności wnuki, rodzeństwo i inne dzieci, w tym również w ramach rodziny zastępczej,

  • rodziców, osoby przysposabiające, ojczyma i macochę,

Przez stały uszczerbek na zdrowiu rozumie się takie naruszenie sprawności organizmu, które powoduje upośledzenie czynności organizmu nierokujące poprawy.

Przez długotrwały uszczerbek na zdrowiu rozumie się takie naruszenie sprawności organizmu, które powoduje upośledzenie czynności organizmu na okres przekraczający 6 miesięcy, mogące ulec poprawie. Przy czym oceny stopnia uszczerbku na zdrowiu oraz jego związku z wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową dokonuje się po zakończeniu leczenia i rehabilitacji.

Jednorazowe odszkodowanie przysługuje w wysokości 20% przeciętnego wynagrodzenia za każdy procent stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu

Jeżeli wskutek pogorszenia się stanu zdrowia uszczerbek na zdrowiu ulegnie zwiększeniu, wysokość jednorazowego odszkodowania zostanie podwyższona.