Poradnik Przedsiębiorcy

Rozpoczęcie działalności gospodarczej (cz. 11) - Rozliczenia z tytułu podatku od towarów i usług (VAT)

Każdy przedsiębiorca rozpoczynający działalność musi podjąć decyzję, czy jego firma będzie czynnym podatnikiem VAT. Trzeba bowiem pamiętać, że w określonych przypadkach możliwe jest skorzystanie ze zwolnienia w tym zakresie, w innych natomiast rejestracja dla celów podatku od towarów i usług jest obligatoryjna. Czynni podatnicy VAT co do zasady są zobowiązani do naliczenia VAT od sprzedanych towarów i usług (tzw. podatek należny), mogą odliczać go od poniesionych wydatków (podatek naliczony) oraz przede wszystkim - odprowadzają do urzędu skarbowego różnicę między tymi wartościami. Jak to jest z tym VAT-em? Wyjaśniamy w kolejnej części cyklu o zakładaniu działalności gospodarczej.

Działalność zwolniona z VAT czy nie?

Jak zostało już wspomniane, w określonych okolicznościach przedsiębiorca może skorzystać ze zwolnienia z VAT. Wyróżnia się dwa rodzaje takiej ulgi - przedmiotową i podmiotową. Pierwsza z nich dotyczy określonych towarów i usług, wymienionych w art. 43 Ustawy z dnia 11 marca 2004 roku o podatku od towarów i usług. Do tego typu świadczeń zaliczają się m.in.:

  • wynajem mieszkania na cele mieszkaniowe na własny rachunek,
  • nauczanie języków obcych,
  • usługi opiekuńcze,
  • dostawa towarów wykorzystywanych wyłącznie na cele działalności zwolnionej z VAT, jeżeli z tytułu nabycia, importu lub wytworzenia tych towarów nie przysługiwało dokonującemu ich dostawy prawo do odliczenia VAT,
  • i wiele innych.

Należy pamiętać, iż sprzedaż towarów lub usług uwzględnionych w art. 43 ustawy o VAT każdorazowo korzysta ze zwolnienia z podatku od towarów i usług, dlatego zakładając firmę, warto zajrzeć do ww. przepisu i sprawdzić, czy nie ma tam przedmiotu naszej działalności.

Drugi rodzaj zwolnienia to zwolnienie podmiotowe, które przysługuje przedsiębiorcy, jeżeli wartość dokonanej przez niego sprzedaży towarów i usług nie przekroczyła w ciągu roku podatkowego 150 000 zł. Przywilej ten dotyczy również firm, które powstały w danym roku podatkowym. Podsumowując - przedsiębiorcy sprzedający usługi i towary niewymienione w art. 43 ustawy o VAT mogą, ale nie muszą, skorzystać ze zwolnienia do określonego limitu przychodów.

Uwaga!

Przy ustalaniu limitu zwolnienia podmiotowego w 2016 roku należy pominąć:

  • kwoty transakcji zwolnionych z VAT przedmiotowo,
  • sprzedaż środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych,
  • wewnątrzwspólnotową dostawę towarów,
  • sprzedaż wysyłkową na terenie kraju i poza jego granicę,
  • transakcje związane z nieruchomościami, transakcje dotyczące walut, udzielania kredytów i pożyczek, usług ubezpieczeniowych - jeżeli nie mają one charakteru usług pomocniczych.

Co ważne, zwolnienie podmiotowe z VAT przestaje obowiązywać z chwilą dokonania transakcji sprzedaży, którą przekroczono kwotę 150 000 zł. Konieczne jest zatem dokładne śledzenie wartości sprzedaży, kiedy zbliża się ona do wskazanego limitu.

W tym miejscu należy również wspomnieć o tym, że istnieją określone rodzaje działalności, które nie mogą skorzystać ani ze zwolnienia przedmiotowego, ani podmiotowego. Chodzi tu m.in. o usługi prawnicze, doradcze, sprzedaży alkoholu i papierosów etc. Możliwe jest również prowadzenie tzw. sprzedaży mieszanej, czyli jednocześnie zwolnionej oraz opodatkowanej VAT (przykładem może być nauczyciel języka angielskiego, który wynajmuje pomieszczenia do nauczania języka również innym nauczycielom). W takim wypadku bardzo ważne jest szczegółowe ewidencjonowanie zakupów dotyczących wszystkich rodzajów sprzedaży. Naliczony podatek do wydatków służących obu rodzajom odlicza się proporcjonalnie, czyli zgodnie ze stosunkiem sprzedaży opodatkowanej do wartości całej sprzedaży.

Jeżeli przedsiębiorca prowadzi działalność, która podlega opodatkowaniu, z różnych względów nie chce korzystać ze zwolnienia podmiotowego lub też przekroczył jego limit, wówczas zobowiązany jest złożyć do urzędu skarbowego druk VAT-R. Podmioty zwolnione z opodatkowania mogą (ale nie muszą) złożyć wspomniany druk i zarejestrować się jako podatnicy VAT zwolnieni.

Uwaga!

Zgodnie z obowiązującymi przepisami właściwym organem podatkowym dla celów VAT jest naczelnik urzędu skarbowego ze względu na miejsce zamieszkania podatnika prowadzącego jednoosobową działalność gospodarczą.  W przypadku osób innych niż fizyczne (np. spółek z o.o., spółek cywilnych) właściwym urzędem dla celów VAT  będzie ten ze względu na adres siedziby firmy.

Zasady rozliczania podatku od towarów i usług

Prowadzenie sprzedaży podlegającej opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług wymaga dokonywania specjalnych rozliczeń z tego tytułu. Przede wszystkim przedsiębiorca musi pamiętać o właściwym opodatkowaniu (wybierając właściwą stawkę VAT) dokonanej sprzedaży i poprawnym jej udokumentowaniu.

Uwaga!

Stawki VAT obowiązujące w 2016 roku:

  • 23% - stawka podstawowa stosowana przy sprzedaży towarów i usług na terenie kraju oraz przy WDT (w przypadku braku aktywnego numeru VAT kontrahenta z obszaru UE) i eksporcie towarów (w przypadku braku dokumentu celnego wywozu z terytorium Polski),
  • 8% i 5% - stawki obniżone stosowane również w transakcjach na terenie kraju oraz przy WDT i eksporcie towarów,
  • 7% - stawka zryczałtowanego zwrotu podatku (w przypadku zwrotu rolnikom ryczałtowym kwoty podatku VAT przy sprzedaży produktów rolnych podatnikom VAT),
  • 4% - stawka ryczałtu, dla świadczących usługi taksówek osobowych,
  • 0% - stosowana przy WDT, eksporcie towarów oraz w szczególnych przypadkach określonych w ustawie o VAT, które obejmują dostawę towarów i świadczenie usług na terytorium kraju.

Transakcje przeprowadzane przez czynnego podatnika VAT powinny zostać udokumentowane fakturą. Ważne jest, by zawierała ona wszystkie wymagane przepisami prawa elementy - w tym właściwą stawkę VAT oraz wartość podatku. Dokument taki stanowi podstawę do wykazania podatku należnego przez sprzedawcę oraz podatku naliczonego przez nabywcę.